อยากรู้เรื่องอะไร?

Search

ส่องสังข์ ส่องหอยไทย 🐚🦪🐌

หอยไทย (Thai shellfish) 8 ชนิดยอดฮิตติดร้านอาหารทะเล ช่ […]

หอยไทย (Thai shellfish) 8 ชนิดยอดฮิตติดร้านอาหารทะเล

ช่วงปีใหม่ของพวกเรา ก็จะเป็นช่วงที่ครอบครัวจะชวนกันขับรถไปกินอาหารทะเลแถว ๆ บางแสน

พอพูดถึงอาหารทะเล มันก็รอบตัวเราซะเหลือเกินเนอะ

งั้นวันนี้พวกเรา InfoStory ขอชวนเพื่อน ๆ มาส่องหอยส่องสังข์กันเบา ๆ กับหอยไทย (Thai shellfish) ทั้ง 8 ชนิดในโพสนี้คร้าบ

พวกเราหยิบเลือก 8 หอยยอดฮิต มาให้รับชมกัน

(เพื่อน ๆ อาจเอ้ะใจ…. ทำไมในลิสต์ ไม่มีหอยหวานละ หอยหวานนี่ตัวฮิตเลยนะแอดมิน แน่นอนว่าพวกเราไม่ลืม ๆ เดี๋ยวเราทำเผื่อไว้โพสหน้าแล้ว จะเป็นเรื่องหอยหวาน กับ หอยหมาก นี่ละคร้าบผม 😋)

.

ทีนี้พวกเราคิดว่าถ้าเล่าแบบลักษณะ ประวัติความเป็นมา อะไรพวกนี้ น่าจะทำให้เบื่อกันเนอะ เพราะมันใกล้ตัวมาก เพื่อน ๆ หลายคนก็อาจจะกินกันบ่อยอยู่แล้ว

เอาเป็นว่าพวกเราพยายามไปรวบรวมข้อมูลที่เป็นแนว Fun fact ของแต่ละหอยมาให้อ่านกันสบาย ๆ แทน

ไหนมาดูสิว่า เพื่อน ๆ เคยสังเกตหรือเคยรู้เรื่องราวเหล่านี้กันมาก่อนแล้วบ้างไหมนะ ? 🤔🤩

อินโฟกราฟิกหอยไทย (Thai shellfish) 8 ชนิด พร้อมภาพและชื่อหอยที่คุ้นเคยในร้านอาหารทะเล จากอัลบั้ม InfoStory
หอยนางรมไทย (ข้อความจากช่องในภาพ): เนื้อนุ่มลื่น ติดกลิ่นหอมทะเลอ่อน ๆ · สายพันธุ์ยอดนิยม หอยตะโกรม หอยนางรมปากจีบ

— — — — — — — — — — — — — — — — — — —

🌊 หอยลาย (Short-necked Clam)

ถ้าถามว่าทำไมน้องหอยลาย ถึงชื่อว่าหอยลาย… ก็คงตลกนิดๆ เนอะ

เพราะมองจากดาวอังคารก็คงเห็นว่ามันมีลายที่ตัวหอยเนอะ… (อันนี้ก็เวอร์ไป 555)

คือเจ้าลายซิกแซกเนี่ย เป็นจุดสังเกตของหอยลายที่พวกเราคุ้นตากันนะ ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์ต้องแยกกันนิดนึง: ฐานข้อมูล TH-BIF มีรายการหอยลายในชื่อ Paphia undulata พบทั้งอ่าวไทยและอันดามัน ซึ่ง WoRMS ยอมรับในชื่อ Paratapes undulatus คร้าบ

ทีนี้เราก็ไปหาต่อ แล้วทำไมมันถึงมีลายแบบนั้นละ ?

(พูดแล้วก็อยากกิน หอยลายผัดฉ่า…อ้าวไม่เกี่ยว 😅)

ลักษณะลวดลายของหอยลายไม่ได้มาจากพันธุกรรมเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากชนิดของแร่ธาตุ (แมงกานีส เหล็ก แคลเซียม) ในน้ำทะเลที่เปลือกดูดซึมเข้าไปตอนสร้างเปลือกหอย นั่นเองคร้าบ เราไปหามา คือ แร่ธาตุพวกนี้ทำให้หอยลายในอ่าวไทยมีลวดลาย “น้ำตาล–ครีม” ในขณะที่ทางฝั่งทะเลอันดามัน ก็จะมีความซิกแซ้กกเพิ่มมากขึ้นและสีที่เข้มขึ้น

เขียนตรงนี้เสร็จแล้ว เดี๋ยวครั้งต่อไปเราจะเพ่งสังเกตลายของหอยลายละ 😆

อีกจุดนึงที่น่าสนใจ (อาจจะสำหรับเรา)

ชื่อภาษาอังกฤษของหอยลาย…ทำไมถึงไม่มีอะไรเกี่ยวกับคำ “ลาย” เลยละ ?

🇬🇧 🇺🇸 หนึ่งในชื่อภาษาอังกฤษที่เจอสำหรับหอยลายก็คือ Short-necked Clam ที่เป็นคำว่าคอสั้น ก็เพราะว่าหอยลายจริง ๆ เขามี "ท่อน้ำ" (ที่ดูเหมือนคอ) สั้นกว่าหอยตระกูลใกล้เคียงกัน ทำให้มันจึงไม่สามารถฝังตัวลงไปในทรายได้ลึกมากเท่าไร เราจึงมักหาพบมันอยู่ตื้นๆ แค่พอหน้าดิน ประมาณนี้คร้าบผม

แต่พูดเรื่องชื่อภาษาอังกฤษของหอยลาย มันแอบลึกนิดนึง เพราะว่าฝรั่งเขาไม่ได้แบ่งแบบไทยที่เรียกหอยลายตรงๆเลย นอกจากชื่อ short-necked แล้ว ยังมีชื่อเรียกหอยลายอีก เช่น Undulated surf clam หรือ Venus shell

— — — — — — —

🦪 หอยตลับน้ำเค็ม (Saltwater Hard Clam)

เอาตรง ๆ ยังวนเวียนอยู่กับเรื่องชื่อเรียกภาษาอังกฤษ 5555

คือถ้าเราเสิร์ช Short-necked Clam เราจะเจอทั้งหอยลาย และหอยตลับ ปน ๆ กันเลยใน Google image

ยิ่งถ้าไปถาม Gemini Pro กับ Chat GPT 5.2 เอาจิง ๆ นะ งง กว่าเดิม 😅

แต่ที่เราหามาเอง (เอาจริงต้องพึ่งค้นหาที่เขาคุยกันใน Reddit ด้วย)

- หอยลาย (Paratapes undulatus ชื่อเดิม Paphia undulata)

- หอยตลับ (Veneridae กลุ่มหลาย species)

✔ short-necked clam = ชื่อสามัญที่ใช้กับหอยได้มากกว่าหนึ่งชนิด ต้องดูชื่อวิทยาศาสตร์กำกับด้วย

✔ hard clam = หอยตลับ

✔ venus shell = ชื่อรวมของทั้งตระกูล ไม่ใช่ชื่อเจาะจง

🇺🇸 ส่วน Manila clam ที่เจอในอเมริกา ข้อมูลของ US FDA จับคู่ชื่อนี้กับ Ruditapes philippinarum นะ เป็นคนละชนิดกับ Paphia undulata หรือ Paratapes undulatus ที่พวกเราเล่าไว้ด้านบน เรื่องชื่อเลยแอบลึกกว่าที่คิดจริง ๆ คร้าบ 😅

ส่วนหอยตลับก็ Hard Clam เลย เพราะตัวใหญ่กว่า เปลือกหนา ลายไม่ซิกแซก

.

พอกับเรื่องชื่อได้ยังนะ เจ้าแอดมิน ? 555

🇯🇵 อีกหนึ่งเรื่องน่ารู้ของหอยตลับ คือเคล็ดไม่ลับของการทำ "น้ำซุปใส" ของญี่ปุ่น เราไปหามาเขาเรียกว่า おすいもの (osuimono) ซุปใสที่ไม่ใส่มิโสะหรือเต้าเจี้ยว แต่จะใช้เนื้อสัตว์และอาหารทะเลแทน โดยเฉพาะหอยตลับ เพราะในตัวมันมีสารประกอบที่ให้รสอูมามิสูงมาก แค่ใส่หอยตลับลงไปเพียงไม่กี่ตัวเพื่อดึงรสหวานเค็มตามธรรมชาติได้เลย

ว่าแล้วก็อยากกินอีกหนึ่งเมนูคือ Spaghetti alle Vongole (สปาเกตตี้หอยตลับ) 😋

หลายเวอร์ชั่นก็ใช้หอยลาย แต่เราไปดูใน youtube มา เห็นคนอิตาลีใช้หอยตลับนะ 🇮🇹

— — — — — — —

🦪 หอยแครง (Blood Cockle)

ที่มาของชื่อ อันนี้เราหามามีด้วยกัน 2 เรื่องราว

1. คำว่า "แครง" คาดว่าเพี้ยนมาจากภาษาชวา-มลายูที่เรียกหอยกลุ่มนี้ว่า "เกอรัง" (Kerang)

2. ต้นตอที่เจอในวรรณกรรมไทยโบราณ และบันทึกจากชาวประมงหลายพื้นที่ เช่น สมุทรสาคร–แม่กลอง ที่บอกว่า เวลาเทหอยแครงลงกระบุง เปลือกแข็ง ๆ ที่มี “ซี่ลึก” จะกระทบกันดัง แครง ๆ ๆ จึงเรียกติดปากว่า “หอยแครง” (โอโห..คลาสสิค ข้อนี้ chatgpt ให้ข้อมูลเรามา แต่เรา double check fact แล้วหาไม่เจอว่าเป็นจริงหรือเปล่า 555 ฟังหูไว้หูนะ)

ข้อ 1 จะถูกพูดถึงในหลาย ๆ เว็ปมากกว่าข้อ 2

ความพิเศษของเจ้าหอยแครงก็คือ เป็นหอยที่เนื้อมีสีแดง ซึ่งสีแดงก็มาจากฮีโมโกลบิน (มีธาตุเหล็ก) นั่นเองคร้าบ

คือปกติหอยอื่น ๆ จะมีเลือดสีใสหรือสีฟ้า (Hemocyanin) แต่หอยแครงมีฮีโมโกลบินที่ช่วยในการจับออกซิเจนได้ดีเยี่ยม ทำให้มันสามารถมีชีวิตรอดได้ใน "เลนโคลน" ที่มีออกซิเจนต่ำมากๆ นั่นเองคร้าบ

แล้วก็เปลือกของหอยแครงก็บ่งบอกอายุของมันได้จาก “จำนวนซี่” อีกด้วยนะ

— — — — — — —

🐚 หอยแมลงภู่ (Green Mussel)

อันนี้ก็หนึ่งในความคลาสสิคของการเรียกชื่อ

หอยชนิดนี้เป็นสองฝา เปลือกทรงยาวสีเขียวเข้ม

ซึ่งเป็นสีเขียวแบบเดียวกับปีกของแมลงภู่ เลยเรียกว่า หอยแมลงภู่

ที่เราไปหามาแล้วก็รู้สึกว้าว คือประเทศไทยเคยครองอันดับ "ผู้ผลิตหอยแมลงภู่รายใหญ่เป็นอันดับ 2 ของโลก" (รองจากจีน) มาแล้วด้วยนะ

แล้วหอยแมลงภู่เนี่ยก็มีเพศด้วยนะ

เนื้อสีส้มหรือแดง = ตัวเมีย ♀️

เนื้อสีขาวครีม = ตัวผู้ 🧔

ตัวเมียมีสีส้มหรือแดง เพราะมีไข่ จึงทำให้น้ำหนักเนื้อเยอะกว่าและหวานกว่า

ส่วนตัวผู้เนี่ยจะมีโปรตีนสูงกว่า แน่นสู้ฟันกว่านิดนึง

เอาจริง เราก็ไม่ได้ค่อยได้สังเกตเท่าไรเลยแห่ะ (แต่วันนี้จะสังเกตแล้วคร้าบ 555)

— — — — — — —

🐚 หอยหลอด (Bamboo Clam)

พอพูดถึงหอยหลอดเนี่ย เราจะนึกถึง “ดอนหอยหลอด" จังหวัดสมุทรสงคราม มาก่อนทันทีเลย (ไม่รู้ทำไมเหมือนกัน อาจเพราะไปกินอาหารทะเลแถวนั้นบ่อย) กับอีกอันที่นึกถึงคือคำว่า หอยหลอดแม่กลองแท้ (ไม่แน่ใจ เราว่าเราขับรถเห็นผ่านตาบ่อยละมั้ง)

แต่เราไปหามาเพิ่ม คือดอนหอยหลอดเนี่ย เขาถือว่าเป็น"พื้นที่ชุ่มน้ำระดับโลก" เลยนะ เพราะดอนหอยหลอดไม่ใช่แค่ที่กินข้าว แต่ได้รับการจดทะเบียนเป็น Ramsar Site ตาม อนุสัญญาแรมซาร์ (Ramsar Convention on Wetlands) หรือพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศ เพราะเป็นแหล่งอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพที่สำคัญมากแห่งหนึ่งของโลกเลยละ (ถูกขึ้นทะเบียนในวันที่ 5 กรกฎาคม 2001 ก็เอ้ออ ไม่ได้ใหม่เลยน้าา)

.

มาที่เรื่องชื่อกันบ้าง

ชื่อในไทยเรียกหอยหลอด ก็ไม่แปลกอะไร เพราะตรงกับลักษณะของมันนะเนอะ

แต่ในภาษาอังกฤษเนี่ย มีหลายชื่อเลยละ

Bamboo Clam - เพราะเปลือกมันเหมือนไม้ไผ่ มีรอบแตกตรงกลางเหมือนไม้ไผ่

หรือจะเรียก Razor Clam ก็ได้เช่นกัน เพราะฝรั่งเขาก็มองว่า ชื่อ "มีดโกน" สมัยก่อน

งั้นเราเรียก Mae Klong Clam ได้ไหมนะ ? 5555

— — — — — — —

🐌 หอยชักตีน (Wing Shell)

ตีน ในที่นี้ไม่ได้เป็นคำด่าแต่อย่างใดนะคร้าบบบ

แต่เป็นศัพท์พื้นบ้านที่อธิบาย “การเคลื่อนไหวของหอยตัวนี้” เวลาออกจากเปลือก

ตีน ที่ว่านี้มันคือ ส่วนที่ยื่นออกมาลักษณะเหมือน "เขี่ยหรือเล็บ" สีดำแหลมๆ ซึ่งแท้จริงแล้วคือส่วนของเท้า (Operculum) ที่หอยใช้ในการเคลื่อนที่

ซึ่งเวลาโดนจับมันจะ “ชักเท้ากลับ” ไวมาก

เวลาเราจะกิน แน่นอนว่าเราก็ต้องจับส่วน "เท้า" นี้แล้วค่อยๆ ชัก หรือดึงออกมาเพื่อให้เนื้อทั้งตัวหลุดออกจากฝาหอยเนอะ เชื่อว่าคุ้นเคยกันทุกท่านอยู่แล้ว ของเราชอบใช้ไม้จิ้มฟันดึงออกมา (แต่ถ้าไม่มีเงินจ่ายก็จะเป็น หอยชักดาบ….เอร้ยยยย ไม่ช่ายยยยย🤣)

— — — — — — —

🐚 หอยท้ายเภา/หอยตะเภา (Wedge Shell)

ฉายา "ราชินีแห่งหอยไทย" อยู่ตระกูลเดียวกับหอยตลับ เนื้อหวานฉ่ำ ไม่มีกลิ่นคาว เราไปหาฟังมา ส่วนใหญ่เขาจะบอกว่าจะจับได้ปีละครั้ง หาได้เฉพาะช่วงน้ำลด อีกทั้งหอยท้ายเภาเป็นสัตว์ที่ไวต่อมลพิษมาก มันจะอาศัยอยู่เฉพาะในหาดทรายที่ขาวสะอาดและน้ำใสไร้สารปนเปื้อน ถ้าหากหาดไหนเริ่มมีมลพิษ หอยชนิดนี้จะหายไป

ส่วนชื่อท้ายเภาเนี่ย ก็คลาสสิคอีกแล้ว

เพราะรูปร่างเปลือกหอยท้ายเภา “เหมือนท้ายเรือสำเภา” ทรงสามเหลี่ยมลิ่ม

ที่ท้ายของหอยชนิดนี้มันเป็นลิ่มมากกว่าพวกหอยตลับ หรือหอยลาย ก็เพราะว่ามันต้อง “มุดทราย” แบบเร็วและลึกกว่า เป็นสเต๊ปแบบว่า เปิด ปิด ขุด มุด (เหมือน ย่อ ยก ชิด จ้วง แทง สกิลของฟอเรนติโน่ 🤣)

ถ้าถามว่ามันจะมุดหนีทำไม…ก็คงต้องบอกว่าเป็นสัญชาติญาณและวิวัฒนาการมันตั้งแต่อดีต (แต่เราก็ตอบลึกไปกว่านี้ไม่ได้เหมือนกันฮะ 😆😅)

.

สรุปหอยไทย 8 ชนิด ดูตรงไหนถึงจำง่าย ?

อ่านมาถึงตรงนี้ บางคนอาจจะจำชื่อได้ แต่พอเจอทั้งจานก็ยังแอบสับสนอยู่ดีเนอะ 555 งั้นพวกเราขอสรุปจุดสังเกตจากภาพด้านบนไว้เทียบกันอีกที รอบนี้ลองมองที่เปลือกก่อน ยังไม่ต้องคิดถึงน้ำจิ้มซีฟู้ดนะคร้าบ 😋

เทียบรูปร่างและลวดลายของหอยในอินโฟกราฟิกนี้
ชื่อในภาพจุดที่ลองมองก่อนเทียบกับตัวข้าง ๆ ยังไงดี
หอยลายเปลือกมีลายสีน้ำตาล ซิกแซกไปมาลองวางเทียบกับหอยตลับ จะเห็นว่าลายบนผิวต่างกัน
หอยตลับน้ำเค็มในภาพเป็นทรงค่อนข้างกลม มีแนวเส้นโค้งตามเปลือกมองรูปทรงรวมก่อน แล้วค่อยแยกลายออกจากหอยลาย
หอยแครงเปลือกเป็นซี่นูน มีร่องลึกเห็นชัดจุดเด่นในภาพคือร่องบนเปลือก ไม่ใช่ลายวาดแบบหอยลาย
หอยนางรมไทยผิวเปลือกขรุขระ ขอบเป็นคลื่นไม่เรียบเสมอกันลองเทียบขอบกับหอยตลับในภาพ ซึ่งดูโค้งมนกว่า
หอยแมลงภู่เปลือกทรงยาว เห็นสีเขียวเข้มบริเวณขอบแม้จะยาวเหมือนกัน แต่รูปทรงไม่เป็นหลอดตรงแบบแถวถัดไป
หอยหลอดเปลือกยาวคล้ายท่อ สีครีมออกน้ำตาลดูความยาวและแนวตรงของเปลือก เทียบกับทรงป่องของหอยชักตีน
หอยชักตีนเปลือกขดเป็นเกลียว มีส่วนยื่นออกมาจากปากเปลือกเป็นตัวที่หน้าตาคล้ายหอยสังข์เล็ก ๆ ในชุดภาพนี้
หอยท้ายเภาภาพแสดงทรงเป็นลิ่ม คล้ายท้ายเรือสำเภาลองเทียบปลายเปลือกกับหอยตลับ จะเห็นมุมของรูปทรงต่างกัน

ตารางนี้ช่วยอ่านภาพที่พวกเราเลือกมาในโพสนี้นะ ไม่ได้หมายความว่าหอยทุกตัวในตลาดต้องมีสีหรือรูปทรงตรงกับภาพเป๊ะ ๆ เวลาดูของจริงเลยควรมองหลายจุดประกอบกัน ทั้งรูปทรง ผิวเปลือก ลวดลาย และชื่อที่ร้านใช้เรียก

ชื่อเหมือนกัน แปลว่าเป็นตัวเดียวกันเสมอไหมนะ ?

ขอวงเล็บเพิ่มอีกนิดกับเรื่องชื่อที่ทำพวกเรางงตอนต้นนะ 555 อย่างฐานข้อมูล TH-BIF ของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีรายการหอยลายชื่อวิทยาศาสตร์ Paphia undulata พร้อมชื่อสามัญภาษาอังกฤษหลายชื่อ เช่น Surf Clam และ Short-necked Clam ด้วย เพราะงั้นจะใช้คำอังกฤษคำเดียวฟันธงว่าเป็นชนิดไหนเลยก็คงไม่ได้เนอะ เวลาค้นต่อ ลองดูชื่อวิทยาศาสตร์กำกับในแหล่งนั้นไปด้วย จะตามเรื่องได้ตรงตัวขึ้นคร้าบ

อีกตัวอย่างคือหอยชักตีน ข้อมูลของ SEAFDEC ใช้ชื่อ Dog Conch หรือ Yellow Conch และอธิบายว่าเป็นหอยฝาเดียว รูปร่างคล้ายหอยสังข์เล็ก ๆ ส่วนในเรื่องเล่าของพวกเราด้านบนใช้ชื่อ Wing Shell เอาเป็นว่าพอเจอคำเรียกต่างกัน ก็ลองเปิดดูคำอธิบายกับรูปร่างประกอบกันก่อน จะได้ไม่งงกับชื่อไปมากกว่าเดิม 😅

จากหอยในจาน ลองมองกลับไปที่บ้านของมันบ้าง

ส่วนดอนหอยหลอดที่พวกเราเผลอนึกถึงร้านอาหารก่อนนี่ จริง ๆ ยังมีเรื่องให้ส่องอีกเยอะเลยละ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง อธิบายว่าหาดเลนที่นั่นเป็นที่อยู่ของหอยหลอดและหอยอีกหลายชนิด รวมถึงมีสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและนกในบริเวณดอนหอยหลอดกับป่าชายเลนใกล้เคียงด้วย ชื่อสถานที่เลยพาพวกเราออกจากเรื่องของกิน ไปมองพื้นที่ธรรมชาติที่อยู่เบื้องหลังอาหารทะเลได้เหมือนกันนะ

ถ้าจำชื่อทั้ง 8 ยังไม่ครบ มื้อหน้าลองเริ่มแค่ 3 จุดก็พอ: ตัวไหนมีลาย ตัวไหนมีร่อง และตัวไหนเป็นเกลียว แล้วค่อยย้อนมาเทียบกับภาพนี้อีกที พวกเราว่าการส่องรายละเอียดเล็ก ๆ แบบนี้ ก็ทำให้มื้อเดิมมีเรื่องคุยเพิ่มได้อีกนิดนะคร้าบ 🙂

#InfoStory #หอยไทย

#Thaioyster

แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม

- บทความ ต้องลอง! 8 หอยยอดฮิตของคนไทย 🦪🐚 จากเพจ Maeban - แม่บ้าน

- บทความ 8 ชนิดของหอยยอดฮิต กับสรรพคุณที่นักกินต้องรู้! 🍲จากช่อง One31

- บทความ หอยในทะเลไทย จาก มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน

- บทความ หอยในประเทศไทย จากเว็บ ทรูปลูกปัญญา

- บทความ ความแตกต่างระหว่าง หอยหวาน vs. หอยหมาก จากเว็บ เขาตะเกียบซีฟู้ด

- บทความ 8 ชนิดของหอยยอดฮิต แง้มฝาหาความจริง กับสรรพคุณที่นักกินต้องรู้! จากเว็บ Wongnai