Japanese dining etiquette — "Sushi Etiquette 101" ชวนส่องเรื่องน่ารู้การกินซูชิญี่ปุ่น (ฉบับมือใหม่)
ขอเปิดเรื่องด้วยการสารภาพก่อนเลยว่า เราเองเป็นคนนึงที่ทำตรงข้ามที่เป็น Do (ควรจะทำ) กับ Don’t (ที่ไม่ควรทำ) ในทุกข้อเลย แบบ completely opposite 5555 (เอ้าาา….🤣)
เรื่องของเรื่องก็ต่อเนื่องมาจากโพสวาซาบิ คือ เราหยิบวาซาบิจุ่มทั้งก้อนลงไปในโชยุ…(แล้วคิดภาพว่าอยู่ในร้านโอมากาเสะ) ทีนี้ เชฟเลยเดินมาแนะนำว่า จริง ๆ แล้วเอาวาซาบิวางไว้ในถ้วยเล็ก ๆ อันนี้นะ แล้วก็ป้ายน้องเล็กน้อยลงบนซูชิ แล้วค่อยเอาด้านบนตรงนั้น จุ่มลงไปในโชยุที่ไม่ต้องแช่ (และไม่ได้เอาด้านที่เป็นข้าวจุ่ม ไม่งั้นเสียรสชาติทุกอย่าง)
ประเด็นคือ เราทำตรงข้ามทุกอย่างตั้งแต่ จุ่มวาซาบิทั้งก้อนในโชยุ ทำหยั่งกับเป็นน้ำซุป… เอาด้านที่เป็นข้าวจุ่มในโชยุ (จริง ๆ เราแค่วางซูชิแบบนอนเฉยๆ 🤣)
แต่สำหรับเราคิดว่าไม่แปลกใจนะ เพราะเราไม่ได้โตในวัฒนธรรมของชาวญี่ปุ่น มันเลยอาจไม่รู้มารยาทพื้นฐานอย่างเช่นในโพสซูชิเรื่องนี้
(คหสต. ก็อาจไม่ต่างกัน ถ้าสมมุติถ้าคนญี่ปุ่นจะทำผัดกะเพราใส่ถั่วฝักยาวหรือข้าวโพดอ่อน มันก็ไม่ได้มีผิดมีถูกนะ ก็กินก็ทำได้หมดละมั้ง)
แต่จริง ๆ แล้ว ชาวญี่ปุ่นเอง เขาก็ไม่ได้อยากเรื่องมากกับขั้นตอนอะไรมากขนาดนั้น (เข้าใจว่าแบบนี้นะ เพราะดูจากหลาย ๆ คลิปใน tiktok ก็ไม่เห็นซีเรียสมาก) เพียงแต่ว่าถ้าเรายอมจ่ายแพงไปนั่งกินร้านโอมากาเสะดีดีแล้วเนี่ย เชฟย่อมต้องอยากให้รสชาติของคอร์สเมนูนั้น ๆ มันออกมาดีที่สุด ซึ่งแน่นอนว่า…ต้องขึ้นอยู่กับรูปแบบที่เรากินด้วย
นั่นละ เชฟเขาเลยเดินมาแนะนำ (ไม่ได้เดินมาต่อว่าเรานะ 😂)
พอได้มาค้นหาสักหน่อย ก็ถึงกับยิ้มเขิล ๆ เลย 😅
อีกมุมนึงก็กลับรู้สึกว่า ดีจังที่ได้รู้ เพราะเราเที่ยวญี่ปุ่นทุกปี จะได้เคารพวัฒนธรรมของเขาไปด้วย (หรือแม้แต่ร้านญี่ปุ่นในบ้านเราเองก็เช่นกัน มันคงจะดีกว่าถ้าเราทำอะไรให้มันไม่แปลกในสายตาของเขาเนอะ🥰)
เกริ่นมาเยอะอีกแล้ว งั้นไปอ่านกันต่ออีกสักนิดกัน !

— — — — — — — — — — — — — — —
เราขอเขียนเรื่องของ Sushi Etiquette หรือ Do & Don’t สำหรับการกินซูชิ โดยแบ่งไปตามรูปแบบของร้านซูชิ 4 ประเภท เพื่อน ๆ จะได้อ่านตามแล้วเห็นภาพง่ายขึ้นเนอะ เอ้า ไปกันเล้ยยยย !
.
1. Kaiten-zushi — ซูชิสายพาน
เชื่อว่าร้านซูชิในกลุ่มนี้ น่าจะคุ้นตากับเพื่อน ๆ ชาวไทยมากที่สุด อย่างเช่นเชนร้าน Sushiro นั่นเอง
ถึงแม้เราจะรู้จักซูชิสายพานจากแบรนด์ซูชิโระ แต่จริง ๆ แล้วรูปแบบร้านซูชิสายพานเนี่ย ถูกคิดค้นในปี 1958 โดยเชฟ โยชิอากิ ชิราอิชิ จากร้าน “Mawaru Genroku Sushi” ร้านซูชิจากเมืองโอซาก้า
เดิมทีคุณโยชิอากิต้องการแก้ปัญหาขาดพนักงานเสิร์ฟและต้องการลดต้นทุน โดยเขาได้ลองนำสายพานที่เดิมทีใช้ลำเลียงขวดเบียร์ แต่ปรับให้เป็นสายที่เล็กและเคลื่อนที่ได้ช้ากว่า มาใส่ร้านของเขา จนกลายเป็นซูชิสายพานร้านแรกของโลก โดยเขาเลือกใช้ความเร็วของสายพานที่ 8 ซม./วินาที เพราะว่าเร็วกว่านี้ปลาจะแห้งเร็ว หรือถ้าช้าไปละก็…ชาวโอซาก้าจะหงุดหงิดอย่างแน่นอน 😅
.
Do 👌🥰
- หยิบแต่พอดีกิน ไม่หยิบเยอะเกิน (เพราะคนญี่ปุ่นจะไม่เหลือข้าวทิ้งไว้เช่นกัน)
- นำวาซาบิมาป้ายลงให้พอดีคำบนตัวซูชิคว่ำด้านปลาแตะโชยุเบา ๆ
- จัดลำดับการกิน เริ่มจากปลาเนื้อขาวไปจนถึงปลาเนื้อสีเข้ม (ช่วยให้อร่อยขึ้น)
- กินซูชิ “ทั้งคำ ในหนึ่งคำ" โดยคว่ำด้านที่มีเนื้อปลาลงบนลิ้นเรา (แต่พวกของทอดมันไม่ค่อยง่ายเท่าไรนะ สำหรับเรา ชิ้นมันใหญ่งะ 🤣)
.
Don't 👋🫣
- อย่าหยิบจานจากสายพาน แต่เปลี่ยนใจเพราะมันดูไม่อร่อย แล้ววางคืน
- ไม่จุ่มฝั่งที่เป็นข้าวลงบนโชยุ (แบบเรานี่จุ่มเป็นน้ำซุปเลย นึกว่ากินสึเคเมน…หยอก ๆ น้า😆)
- ไม่ควรถูตะเกียบไม้ เพื่อเหลาเสี้ยน เพราะร้านซูชิส่วนใหญ่ตะเกียบคุณภาพสูง (เออ เราก็ติดถูงะ แต่จริงๆมันก็ไม่ได้มีเสี้ยนเท่าไร)
- ไม่หยิบซูชิด้วยนิ้วมือ ให้ใช้ตะเกียบคีบนะ (สำหรับซูชิสายพาน)
- ไม่ผสมวาซาบิกับโชยุ
- ไม่ควรทิ้งข้าว–ปลาไว้ในจาน (จะบอกว่าเราก็กินข้าวเหลือ ถึงแม้จะสั่งแบบข้าวน้อยแล้วก็ตาม จากนี้จะพยายมกินให้หมดค้าบ ☺️)
.
2. Tachigui / Tachinomi-zushi (立ち食い寿司) - ซูชิบาร์ยืนกิน (และยืนดื่ม)
สำหรับเรา เราก็ไม่ค่อยคุ้นกับซูชิยืนกินเท่าไร เหมือนไม่ค่อยเจอที่บ้านเราเนอะ
แต่เคยไปกินที่เมือง Takayama มีหลายร้านที่เป็นแบบยืนกิน พวกซูชิเนื้อฮิดะ ก็เป็นอีกแนวดีนะ สังเกตว่าคนญี่ปุ่นก็มายืนกิน ยืนดื่มกัน (แบบเงียบๆ)
ว่ากันด้วยเรื่องราวความเป็นมา ต้องพาเพื่อน ๆ ย้อนกลับไปในยุคเอโดะ (ค.ศ. 1603 - ค.ศ. 1868) คือในยุคนั้นถือเป็นยุคที่ญี่ปุ่นกำลังพัฒนา ทำให้ร้านอาหารส่วนใหญ่ยังคงเป็นอาหารรถเข็น ที่คนยืนกินแบบเร็ว ๆ แล้วก็ไปทำงาน อย่างไรก็ตาม จนต่อมาพอญี่ปุ่นพัฒนาแล้วเนี่ย วัฒนธรรมร้านยืนกินก็ค่อย ๆ จางลงไป
แต่ว่าในช่วงปี 1950 เป็นต้นมาเนี่ย ร้านยืนกินโดยเฉพาะร้านซูชิ (Tachigui-zushi) ได้กลับมาได้รับความนิยมอีกครั้งในฐานะร้านซูชิราคาย่อมเยาว์และรวดเร็วในเมืองใหญ่ของญี่ปุ่น ร้านซูชิยืนกินสมัยใหม่ยุคแรก ๆ เช่นเชน Uogashi Nihon-Ichi (魚がし日本一) ก็เริ่มเปิดในโตเกียวเพื่อตอบโจทย์คนทำงานที่ต้องการซูชิคุณภาพดีราคาประหยัดโดยไม่ต้องเสียเวลานั่งร้านเต็มรูปแบบ โดยมากเขาจะเปิดร้านซูชิยืนกินที่มีขนาดเล็กตั้งอยู่ตามย่านสำนักงานหรือใกล้สถานีรถไฟ เพื่อความสะดวกในการแวะทานด่วนนั่นเองคร้าบ (ส่วนใหญ่ตามสถานีรถไฟ เราเห็นจะมีที่นั่งเล็ก ๆ ให้กินแบบเร็ว ๆ)
Do 👌🥰
- สั่งเป็นคำแล้วกินทันที เคลียร์ที่ให้คนต่อไป
- ที่เหลือคล้าย ๆ กับข้อ 1 ข้อ 2 แต่เข้าใจพอมันรีบกินรีบไป ก็กิน ๆ ไปเถอะ 🤣
.
Don't 👋🫣
- ไม่ยืนกินไปกดมือถือไปนาน ๆ และไม่ควรเอาคอมพิวเตอร์มายืนทำงาน
- ส่วนใหญ่เขาจะไม่จับกลุ่มคุยกันเสียงดัง
.
3. Mass-market sit-down chains
เท่าที่เราเข้าใจจากที่เห็นและค้นหามาคือหลายร้านเปิดตลอด 24 ชม. หรือถ้าไม่ทั้งวันเนี่ย ในโตเกียวเราจะเห็นเป็นร้านที่อารมณ์ว่า เปิด 11.30 แล้วปิดประมาณ ตี 4-5 เลยละ (อารมณ์เหมือนเวลาเปิดร้านข้าวต้มรอบดึกบ้านเรา) เมนูส่วนใหญ่ก็เป็นแนวคอมโบเซ็ตซูชิ กินจุใจ ราคาน่ารักกับเป๋าตังค์
ร้านซูชิแบบนั่งรับประทานที่เป็นเชนขนาดใหญ่ (mass-market sit-down chains) เกิดขึ้นจากความต้องการผสมผสานคุณภาพซูชิที่ดีเข้ากับความสะดวกสบายและบรรยากาศการนั่งกินที่ผ่อนคลายกว่าซูชิสายพาน
คือในช่วงปี 1990–2000 ที่เศรษฐกิจซบเซา (ก็เป็นช่วง Lost Decades 30ปีที่หายไปของญี่ปุ่น นั่นเอง) ซูชิสายพานและซูชิแบบยืนกิน ก็ได้รับความนิยมมากขึ้น พร้อมๆกับ ร้านซูชิแบบนั่งทาน แต่เน้นการเปิดตลอดเวลา ซึ่งแน่นอนว่าจุดเด่นของทั้ง 3 รูปแบบนี้คือ ราคาเข้าถึงง่าย แต่สำหรับร้านซูชิแฟรนไชส์แบบนั่งทานแบบนี้ เขาก็จับกลุ่มลูกค้าที่อยากได้บริการแบบดั้งเดิม (มีเชฟปั้นให้หลังเคาน์เตอร์และมีโต๊ะนั่งสบาย) แต่ยังอยู่ในงบประมาณที่จ่ายได้บ่อยๆ ไม่ใช่หรูหราเกินเอื้อม เราจึงมักจะเห็นร้านกลุ่มนี้นิยมขยายสาขาตามย่านท่องเที่ยวหรือย่านกลางเมือง เพื่อรองรับทั้งคนท้องถิ่นและนักท่องเที่ยว เน้นความสม่ำเสมอของคุณภาพและการมีเมนูหลายภาษา/รูปภาพเพื่อความสะดวก นั่นเองคร้าบ
Do 👌🥰
- เหมือน 2 ข้อบนเลย (เล่นง่ายดีนะเรา 🤣)
Don't 👋🫣
- ไม่ทิปส์เป็นเงินสด (ส่วนใหญ่ประเทศที่เราจะเหลือทิปส์ไว้จะเป็นอเมริกาหรืออังกฤษมากกว่าแต่ว่า ญี่ปุ่นเราก็ไม่เคยทิปส์แห่ะ เลยไม่ทราบวัฒนธรรมตรงนี้ของเขาเหมือนกัน อันนี้ลักอ่านลักจำมาเขียนฮะ 😅🙏)
.
4. Omakase
ร้านซูชิคุณภาพสูงเสิร์ฟแบบคอร์ส “ตามใจเชฟ” ร้านระดับนี้มักกำหนดรอบต่อคืน (โดยมากจะเป็นสองรอบต่อคืน) รอบละ 6-10 ที่นั่ง โดยมีเชฟใหญ่ปั้นทุกคำ
ความเป็นมาสั้น ๆ ของร้านหรูแบบนี้คือ คำว่า omakase หมายความว่า “ตามใจเชฟ” ซึ่งเป็นการตามใจที่อารมณ์ประมาณว่า “I trust you” เชื่อใจเชฟนะครับ จัดเต็มมาได้เลย !
คำว่า omakase ปรากฏเป็นภาษาพูดทั่วไปในญี่ปุ่นตั้งแต่ทศวรรษ 1960 ก่อนจะเริ่มถูกใช้กับการสั่งอาหารจริงจังในวงซูชิช่วงทศวรรษ 1990 ในกลุ่มคนรวยญี่ปุ่นในช่วงหลังสงครามโลกและหลังช่วงเศรษฐกิจฟองสบู่ เขามักจะใช้คำคำนี้ละเวลาไปที่ร้านซูชิประจำ อารมณ์ว่า ท่านชำนาญที่สุด ก็ตามใจท่านจะจัดทำเลย
ร้านโอมากาเสะที่โด่งดังร้านกลุ่มแรก ๆ โดยเชฟผู้ยิ่งใหญ่รุ่นบุกเบิก เช่น Shinigiro Ono และ Jiro Ono ที่ก่อตั้งร้าน Sukiyabashi Jiro ในปี 1965 พัฒนามาตรฐานซูชิให้เป็นงานศิลปะเชิงช่างอย่างเต็มตัว โดยตัวร้านจะเป็นคอร์สโอมากาเสะ 20 คำเสิร์ฟรวดเดียวใน 30 นาที จนกลายเป็นนิยาม “ซูชิไร้เมนู” หรือเป็นคอนเซ็ปต์ที่ผู้ทานจะได้รับประสบการณ์เหมือนอยู่ใน “โรงละคร 10 ที่นั่ง” โดยมีเชฟและวัตถุดิบตามฤดูกาลเป็นตัวละคร (อันนี้เราเทียบเองนะ ☺️ อาจเวอร์เกินไปนิด แต่เราแค่รู้สึกแบบนั้น)
เราไปหาอ่านบทความของ Japan Times ในช่วงปี 2015 มา ก็มีการเขียนว่าร้านโอมากาเสะหลายร้านในโตเกียว มีสัดส่วนลูกค้าต่างชาติทะลุ 50 % จนทำให้เชฟต้องมีการจ้างพนักงานพูดภาษาอังกฤษ และออกกฎคุมการยกเลิกจอง (เพราะชาวต่างชาติชอบจองแล้วเบี้ยว หรือมาไม่ตรงตามรอบที่จองเอาไว้ 🙏😅)
โอมากาเสะเลยกลายเป็นกระแสยอดนิยมไม่ใช่แค่ในญี่ปุ่น แต่ว่าสำหรับชาวต่างชาติอย่างเราหรือชาวตะวันตกอย่างชาวอเมริกันก็ชื่นชอบมากเช่นกัน (เพราะมีร้านโอมากาเสะหลายร้านในญี่ปุ่น ก็ขยายสาขาไปที่นิวยอร์กเยอะอยู่)
Do 👌🥰
- แต่งกายสุภาพ งดน้ำหอม งดเสียงดัง ถามได้ แต่อย่าขัดจังหวะระหว่างที่เชฟตั้งใจอธิบาย
- มาถึงตรงเวลาหรือก่อน 3-5 นาที ห้ามเลทนะ
- แจ้ง “แพ้อะไร–ไม่กินอะไร” ตอนจอง (เพราะอย่าลืมว่าคอร์สตามใจเชฟนะ ไม่ได้ตามใจเรา)
- จับคว่ำด้านปลาแตะโชยุเบา ๆ (เฉพาะคำที่เชฟไม่ได้ทาซอสมา) ไม่ต้องจุ่มเยอะ
- เข้าใจว่าใช้มือหยิบทานก็ได้นะ แต่หยิบเบา ๆ ด้วยนิ้วชี้และนิ้วโป้ง
- กิน 1 คำ 1 ครั้ง !
- เมื่อทานเสร็จแล้ว อย่าลืมขอบคุณหรือโค้งสั้น ๆ ให้เชฟ เพื่อเป็นการขอบคุณ (ซึ่งมีมูลค่ามากกว่าการให้ทิปส์อีกนะ) หรือถ้าเราประทับใจเชฟคนนี้มาก ก็แนะนำให้มาหาเชฟเขาใหม่ แล้วนำเป็นของฝากที่ไม่ใช่ตัวเงินมาแทน
.
Don't 👋🫣
- แน่นอนว่าร้านหรูหราแบบนี้การถ่ายรูปเป็นเรื่องสำคัญ แต่ว่าถ่ายแต่พอดี อย่าถ่ายนานเกินนะคร้าบ เพราะเชฟเขาต้องการให้ทานทันทีเพื่อความอร่อย การที่ให้ตัวซูชิทิ้งไว้นานเกินไป ก็จะลดความอร่อยไปเยอะมาก ๆ
- ไม่ควรปรุงรสต่อเองตามใจชอบ หากต้องการเติมโชยุหรือเครื่องปรุงเพิ่ม สามารถทำได้นะ
แต่ว่า…โดยมากแล้วเชฟจะปรุงมาให้ครบอยู่ในตัวข้าวอยู่แล้ว เช่น โชยุ หลายร้านโอมากาเสะ เชฟจะปรุงมาให้แล้ว คือทันทีที่เชฟวางบนจานเนี่ย มันก็พร้อมจะเข้าปากเราในทันทีอยู่แล้ว
- ขิงดอง (gari) ที่เขามีให้ ไม่ได้ให้เอามาโรยหน้าซูชิน้า… แอ้ดแอ้ด เขาเอาไว้กินระหว่างคำ อารมณ์ว่าเป็น (palate cleanser)
.
#InfoStory #ซูชิ #Sushi
แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม
- หนังสือ Stuff Every Sushi Lover Should Know เขียนโดย Brett Cohen และ Marc Luber
- บทความ Sushi Etiquette 101 จากเว็บ bonappetit
- บทความ The 'right' way to eat sushi: Tips from the experts on sushi rules to follow จากเว็บ BBC Travel
- บทความ The Sushi Bar Etiquette To Know For The Freshest Meal จากเว็บ Food Republic
- บทความ เปิดศัพท์คนครัว: โอมากาเสะคืออะไร? จากเว็บ Michelin guide



