หน้าตาเขาเป็นยังไงนะ ? (Wasabi) 🥵🔥
วันก่อน เราไปกินร้านอาหารญี่ปุ่นแบบไฟน์ไดน์นิ่ง แล้วตอนที่เขานำซาชิมิมาเสิร์ฟทีนี้ แต่ทีนี้มันไม่มีวาซาบิ เราก็เลยขอผงวาซาบิกับทางร้าน
ทีนี้ เชฟก็เดินเข้ามาเอง ในมือมีรากวาซาบิชิ้นไม่ใหญ่มาขูดกับที่ขูดให้ดูสด ๆ ที่โต๊ะอาหารเลย เชฟก็บอกว่า ทางร้านไม่ได้มีแบบผงให้ แต่อันนี้จะเป็นวาซาบิแท้ ๆ ขูดให้ตรงหน้าเลย 🤩
🤔 ระหว่างที่กำลังเพลิดเพลินก็เลยคิดคำถามขึ้นมาในหัวว่า… เอ้อ วาซาบิแท้ ๆ เหรอ หน้าตาเขาจะเป็นยังไงนะ คุ้นๆเหมือนเคยเห็น จำได้ว่าคล้ายหัวหอม (รึเปล่า 🤣) พร้อมด้วยคำถามอีกมากมายที่ผุดขึ้นมาในหัว เช่น
“เอ้ะ วาซาบิแท้ ทำไมต้องใช้คำว่าแท้…? แบบผงมันปลอมเหรอ ?”
“ของแท้ต้องราคาแพงเหรอ มันก็ดูเป็นพืชโตในดินธรรมดานินา จะแพงเพราะอะไรนะ ?”
“แล้ววาซาบิเทียมคืออะไร ? ทำจากห้องแล็บเหรอ?”
เอาเป็นว่าพวกเราได้หาและเรียบเรียงข้อมูลที่ตอบทุกคำถาม(ที่เราสงสัยเอง 😂) มาให้เพื่อน ๆ อ่านกันเพลิน ๆ แล้ว ไปรับชมกันได้เลย !

— — — — — — — — — — — — — — —
“วาซาบิ” น้องเค้าจะเป็นพืชตระกูลเดียวกับกะหล่ำปลี (อารมณ์ว่าเป็นญาติห่าง ๆ กัน) ซึ่งรวมพืชตระกูลมัสตาร์ด-หัวไชเท้า-บรอกโคลี-ร็อกเก็ต อีกด้วยละ (หน้าตาไม่ค่อยเหมือนกันเลยแห่ะ แต่ละอย่าง 😂)
ส่วนที่เรากินกันคือ “ราก” ที่นำมาขูด นั่นเอง
(แต่ที่ไปหามาลึก ๆ อีกคือ มันไม่ได้เรียกว่ารากได้เต็มคำนะ เพราะมันคือ “ เหง้า (rhizome)” ซึ่งเป็นลำต้นใต้ดิน ไม่ใช่รากแท้ ๆ แต่คนทั่วไปเรียก “รากวาซาบิ” ตามรูปทรงเพื่อให้เข้าใจง่ายๆ ☺️)
สำหรับที่ขูดวาซาบิ แบบดั้งเดิมเขาก็จะเรียกว่า “ซาเมะกาวะ โอโระชิ” (鮫皮おろし) คนสมัยก่อนจะนำแผ่นหนังปลามาติดไว้บนแผ่นไม้ เพราะผิวหนังฉลามมีผิวสากคล้ายกระดาษทราย ใช้ขูดเหง้าวาซาบิให้ได้เนื้อครีมเนียน ได้กลิ่นฉุนเราเสิร์ชดูในแอปส้มก็เจอพวกหนังปลากระเบนอะไรแบบนี้ด้วยนะ (แต่เข้าใจว่า สมัยนี้ใครจะไปถลกหนังปลามาใช้จริง ๆ 🤣 เขาก็คงตกแต่งเลียนแบบละมั้ง เพราะราคาเข้าถึงได้)
แล้วภายในของเจ้าวาซาบิดิบเนี่ย มันก็ประกอบด้วย…
- คาร์โบไฮเดรต 80%
- โปรตีน 16%
- ไขมัน 4-5%
(🥲 อันนี้ก็ไม่รู้ว่าจะรู้ไปทำไมเนอะ แต่ไปหามาแล้วก็เออ น่าสนใจดี)
.
ว่าแต่…คนญี่ปุ่นเริ่มกินวาซาบิกันตั้งแต่เมื่อไรนะ ? 🎎🇯🇵
คงต้องย้อนยาวนานย้อนกลับไปไกลหลายพันปี จากหลักฐานทางโบราณคดี วาซาบิถูกชาวญี่ปุ่นบริโภคมาตั้งแต่ช่วงปลายยุคโจมง (Jōmon) หรือราวๆ 14,000–400 ปีก่อนคริสต์ศักราช ในยุคโบราณชาวญี่ปุ่นเค้าพบว่า วาซาบิมีฤทธิ์ช่วยฆ่าเชื้อโรคและถ่ายพยาธิ พวกเขาจึงเก็บหน่ออ่อนวาซาบิป่าที่ขึ้นอยู่ตามริมลำธารภูเขามากินกันเป็นยา โดยมากจะใช้กันภายในวัด เพราะวัดญี่ปุ่นเก่า ๆ จะอยู่ในบริเวณป่าเขาซึ่งพระเขาก็จะไปเก็บต้นวาซาบิมาใช้เป็นยา
🍜 คนญี่ปุ่นเริ่มกินวาซาบิตั้งแต่ในช่วงยุคนารา (ค.ศ. 710–794) แต่ว่าหันมาปลูกหันจริงจังก็ช่วงสมัยโชกุนโตกุกาวะ อิเอยาสุ หรือในยุคต้นสมัยเอโดะ (ราวปี 1600) ที่หมู่บ้าน อุโตกิ (Utogi) ในจังหวัดชิซูโอกะ เพราะลักษณะดิน น้ำ อากาศ ของจังหวัดนี้เหมาะสมมาก ๆ (ก็ไม่แปลกที่ชาเขียวก็จะดังจากจังหวัดนี้เยอะ)
จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญของวาซาบิก็มาถึงเมื่อเกิดซูชิรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า นิกิริซูชิ (ซูชิปั้นมือ) ในช่วงต้นศตวรรษที่ 19 และใช้วาซาบิกินคู่กันไปเพื่อช่วยดับกลิ่นคาวจากปลาดิบ เพิ่มกลิ่นหอมฉุนกระตุ้นความอยากอาหาร นั่นเองคร้าบ
.
สำหรับวาซาบิพันธุ์การค้าในญี่ปุ่น เขาก็จะถูกจำแนกใหญ่ ๆ ออกเป็น ฝั่งตระกูลก้านเขียว กับ ฝั่งตระกูลก้านแดง (赤茎 aka-kuki) ตามปริมาณแอนโทไซยานินในก้านและโคนใบนั่นเองคร้าบ
ก็เลยจะมีชื่อวาซาบิ 2 สายพันธุ์จากญี่ปุ่นยอดฮิต (แต่เราก็ไม่เคยได้ยินชื่อเหมือนกัน 😂) คือ สายพันธุ์ดารุมะ (Daruma) คือตัวแทนก้านเขียว มีความเผ็ดแบบนุ่มนวล รูปทรงเค้าจะค่อนข้างอวบ เลยจะถูกใช้ในร้านอาหารซะเป็นส่วนใหญ่ ส่วนสายพันธุ์มาซูมะ (Mazuma) คือสายหลักของก้านแดง ตัวนี้เท่าที่หาข้อมูลมา จะเผ็ดจี๊ดขึ้นจมูกเร็วกว่าดารุมะ และมีราคาที่สูงกว่า
เอ้า ๆ อย่าเพิ่งง่วงกันไป 🥱😴
ไหน ๆ พวกเราก็ค้นหาแล้วเรียบเรียงมาแล้ว ยังมีคำถามสำคัญที่ติดในหัวเราอีก 2 ข้อแน่ะ !!! ตั้งใจเขียนสรุปมาให้อ่านเลย ห่มผ้าห่มแล้ว…ไปลุยกันต่อ !! 🛌💤
— — — — — — — — — — — — — — —
[ ทำไมวาซาบิแท้ถึงมีราคาแพงนะ ? 💰💰 ]
ราคาเฉลี่ยต่อกิโลกรัม = 4,000-5,000 บาท 🥵
แต่ก็ไม่ค่อยแปลกใจเท่าไรหลังจากที่ไปค้นหาข้อมูลมา
ก็พบว่าน้องวาซาบิที่ดูเหมือนโตง่าย ๆ เนี่ย….แอบเป็นพืชที่งอแงอยู่เหมือนกันนะ
ความงอแงคือ น้องจะไม่ได้เติบโตได้สภาพอากาศทั่วไปนะสิ
โดยเจ้าวาซาบิจะชอบขึ้นตามบริเวณน้ำตื้นของลำธารที่น้ำใสสะอาด และต้องในหุบเขาที่มีอากาศเย็นชื้น (อุณหภูมิที่ปลูกไม่เกิน 15 องศา) น้องจะเป็นพืชที่โตช้าและเปราะบาง ต้องใช้เวลาปลูกนานประมาณต่ำ ๆ ก็ 1 ปี จนไปถึง 3 ปีจึงเก็บเกี่ยวได้
— — — — — — — — — — — — — — —
[ ความเผ็ดของน้องวาซาบิที่ฉุนขึ้นจมูก ! 🤥❤️🔥🥵 ]
อธิบายกลไกแบบมือใหม่เข้าใจง่าย ความเผ็ดเนี่ย ก็มาจากการที่เราขูดน้องวาซาบิด้วยนะ (ก็แบบที่เชฟเขามาขูดให้ดูถึงโต๊ะเลย ☺️)
ค่อย ๆ ไปกันนะ ละเอียดนิดนึง
เมื่อเราขูดหรือบดวาซาบิ สดๆ จะเกิดปฏิกิริยาทางเคมีที่สร้างสารประกอบกลุ่ม ไอโซไทโอไซยาเนต (isothiocyanates) ซึ่งเจ้าสารนี้ละที่เป็นตัวการให้รสเผ็ดฉุนขึ้นจมูก (ชื่อน้องสารเต็ม ๆ ชื่อว่า อัลลิลไอโซไทโอไซยาเนต (allyl isothiocyanate) เราย่อว่า AIT ให้เข้าใจง่ายละกัน
🤸♂️ เจ้าสาร AIT เนี่ย คล้าย ๆ กับว่ามันเหมือนเป็นกลไกการป้องกันตัวของน้องวาซาบิ พอมันโดนขูดเนี่ย(หรือโดนทำลายนะแหละ) เอนไซม์ที่เกิดจากการที่ไมโรซิเนส (myrosinase) ในวาซาบิทำปฏิกิริยากับสารตั้งต้นประเภทกลูโคซิโนเลต เป็นลักษณะเป็นน้ำมันระเหยง่าย แล้วก็มีอนุภาคที่เล็กจิ๋วม๊ากกก พอมันระเหยเป็นไอได้รวดเร็วที่อุณหภูมิห้อง และกระจายเข้าสู่โพรงจมูกขณะเรารับประทาน ทำให้เรารู้สึกฉุนเผ็ดขึ้นจมูกอย่างเฉียบพลัน
ทีนี้ ๆ ไอการที่เราเผ็ด ฉุนขึ้นจมูกเนี่ย เพราะเจ้าสาร AIT จะจับกับตัวรับประสาทรับความรู้สึกระคายเคืองในโพรงจมูก (เช่น TRPA1) ส่งสัญญาณไปยังสมองคล้ายกับสัญญาณความเจ็บปวดหรือความร้อน คล้าย ๆ กับการที่เรากินพริกนะแหละ
🚰 ความเผ็ดของวาซาบินี้จะมาเร็วไปเร็วนะ กินน้ำเย็นตามเยอะ ๆ ก็หายได้ กลไกความเผ็ดต่างจากพริกที่จะค้างอยู่ในปากของเรานานกว่า
🌶️ พอพูดถึงพริก ขอมาพูดถึงกลไกที่ทำให้ความเผ็ดของพริกแตกต่างจากวาซาบิสักนิด
🌶️ ความเผ็ดของพริกเกิดจากสาร แคปไซซิน (capsaicin) ซึ่งมีโครงสร้างและการออกฤทธิ์ต่างจากวาซาบิโดยสิ้นเชิง สารแคปไซซินจะจับกับตัวรับประสาทที่ชื่อ TRPV1 ซึ่งตามปกติไวต่ออุณหภูมิร้อน (ประมาณ 43°C ขึ้นไป) ทำให้สมองเข้าใจว่าเกิดความร้อนหรือการเผาไหม้ที่บริเวณที่รับรส
เมื่อเรากินพริก สารแคปไซซินจะจับตัวรับ TRPV1 บนลิ้น (ซึ่งต่างจาก TRPA1 ของน้องวาซาบิ)
และ TRPV1 ก็จะส่งสัญญานว่า เฮ้ยยย สมองงงง ร่างกายของนายกำลังเจ็บป๊วดดด และโมเลกุลแคปไซซินจากพริกซึ่งมีคุณสมบัติไม่ระเหยและละลายในไขมัน มันจะเกาะอยู่บนลิ้นและเยื่อบุช่องปากได้นานกว่าโมเลกุลของเจ้าสาร AIT จากวาซาบิ
🙋♀️ เผื่องง แนะนำตัวละครอีกที
🥵 วาซาบิ >> สาร AIT >> ผ่าน TRPA1 >> เผ็ด ซู่ซ่า ขึ้นจมูก >> หายเร็ว
🌶️ พริก >> สารแคปไซซิน>> ผ่าน TRPV1 >> เผ็ดร้อน>> ละลายช้า อยู่นาน
— — — — — — — — — — — — — — —
[ เอ้ะ...วาซาบิผงที่เราเห็นบ่อย ๆ ไม่ใช่วาซาบิแท้เหรอ ?! 🙀 ]
ขอเรียกว่ามันก็อาจจะเป็น..วาซาบิเหมือนกัน
เอ่อ หรืออย่างน้อยก็…อยู่ในตระกูลเดียวกัน เราขอเรียกว่าวาซาบิเทียมนะ ซึ่งมันก็ไม่ได้แย่นะ (อย่าไปมองแค่ว่า เทียม จะต้องแย่เสียอย่างเดียว)
วาซาบิเทียมที่ว่านี้คือ "ฮอร์สแรดิช (Horseradish)" เป็นพืชทางยุโรปในตระกูลเดียวกับวาซาบิ มีหัวสีขาว มีกลิ่นฉุน เผ็ด ไม่ต่างกับวาซาบิแท้
กลไกที่ทำให้ฮอร์สแรดิชมีความเผ็ดฉุนคล้ายคลึงกับของวาซาบิ ก็เนื่องจากทั้งสองอยู่ในวงศ์พืชเดียวกันและมีสารประกอบเคมีคล้ายกัน คือเป็นสารตัวเดียวกันเลย
คือถึงแม้จะบอกว่าน้องฮอร์สแรดิช เป็นวาซาบิเทียม แต่เชิงกลไกแล้ว “ความเผ็ด” ของฮอร์สแรดิชก็คือความเผ็ดแบบเดียวกับวาซาบิ นั่นเอง (สาร AIT >> ผ่าน TRPA1 >> เผ็ด ซู่ซ่า ขึ้นจมูก)
แต่จุดต่างคือ วาซาบิยังมีเจ้าสาร AIT สายโซ่ยาวชนิดอื่นๆ (เช่น 6-MSITC) ที่ฮอร์สแรดิชไม่มี ซึ่งอาจเป็นสาเหตุให้รสและกลิ่นของวาซาบิดู “นุ่มนวล” และหวานกว่าเล็กน้อยหลังความเผ็ดฉุนแรกแผ่วลง คือจะว่าแบบว่า วาซาบิแอบมีเสน่ห์นุ่มลึกกว่านั่นเอง
ตัวเลขที่น่าสนใจ คือ ประมาณ 95-99% ของผลิตภัณฑ์ที่เรียกว่าวาซาบิในตลาดโลกนั้นที่จริงแล้วคือฮอร์สแรดิชแต่งสี ไม่ใช่วาซาบิญี่ปุ่นแท้ เราสรุป 4 ข้อง่าย ๆ ว่า
✅ ราคาถูกกว่า
✅ ปลูกและหาง่าย
✅ ให้ความเผ็ดแบบวาซาบิ ไม่ต่างกัน
✅ เก็บได้ยาวนานกว่า
แล้วที่เราเห็นฮอร์สแรดิชอยู่ในรูปของวาซาบิผงบ่อย ๆ ก็เพราะว่าฮอร์สแรดิชแบบแห้งหรือแบบผง ที่นำมาบดผสมกับสีผสมอาหารสีเขียว มัสตาร์ด และแป้ง จะสามารถเก็บได้นานโดยไม่ต้องกังวลเรื่องหมดอายุเร็วเหมือนวาซาบิแท้ นั่นเองคร้าบ
.
จะว่าไป..เหมือนตอนที่ไปเที่ยวญี่ปุ่นครั้งหนึ่งเราเคยเห็น “Gouda Cheese Wasabi" คือมันเป็นแบบฟิวชั่นเลย ชีสกับวาซาบิ ! ตัวชีสเป็นชีสกูวด้าแต่สีเขียวเลยละ แต่ไม่เผ็ดมากนะออกแนวรสเผ็ดแบบนุ่มๆ กำลังพอดีสำหรับเรา เพื่อน ๆ คนไหนที่เจอวาซาบิในรูปแบบแปลก ๆ ก็มาแชร์ให้เราเรียนรู้กันได้น้าาา 🥰
.
#InfoStory #Wasabi
#วาซาบิ
แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม
- บทความ Japanese Wasabi: The Great History Behind It จากเว็บ sakura
- บทความ The Allure of Wasabi: Exploring Japan's Unique Spice จากเว็บ japan-food guide
- บทความ History of Wasabi จากเว็บ kinjirushi
- บทความ Wasabi in Japanese Cuisine: The Unique Spice Enhancing Japan’s Culinary Tradition จากเว็บ tanukistories
- บทความ ทำไมวาซาบิแท้ถึงมีราคาแพง และที่เรากินส่วนใหญ่เป็น ‘วาซาบิสังเคราะห์’?! จากเว็บ thestandard
- บทความ วาซาบิที่เรากินไม่ใช่วาซาบิแท้ จากเพจ แม่บ้าน
