ถึงแม้เราจะทำคอนเทนต์เกี่ยวกับข้าวไม่ขัดสีหรือคอนเทนต์อาหารสุขภาพมาเยอะ แต่เอาจริง ๆ เราเป็นคนที่ชอบทานข้าวขาว (White rice) มาก ๆ เมื่อก่อนนะ เวลากินกับข้าวกับอะไรก็จะต้องมีข้าวขาว 2 ถ้วย เสมอ ๆ 🤣 (แต่ปัจจุบัน 1 ถ้วยก็จุกแล้วจ้า เพราะ input ไม่สอดคล้องกับ output 😂)
ปกติเราก็จะติดซื้อแต่ข้าวสารแบรนด์เดิม ๆ ทีนี้วันก่อนไปเดินแมคโคร กะว่าจะลองอันอื่น ๆ บ้าง เราก็จะพบตัวเลือกที่แบบเยอะม๊ากก paradox of choice สุด ๆ ไอพวกสายพันธุ์ข้าวนี่ก็ส่วนนึง เพราะไม่เคยดูความแตกต่างของข้าวหอม กับ ข้าวหอมมะลิเลย (เออ สักแต่ว่าเป็นข้าวขาว 🥲) แล้วก็มีแนวแบบ ข้าวเก่า, ข้าวใหม่ต้นฤดู 100% สารภาพว่ามือใหม่อย่างเรา ก็ต้องนั่งเสิร์ชว่ามันต่างกันยังไงนะ ?
ไหน ๆ ก็ค้นหามาเยอะแล้ว งั้นพวกเรา InfoStory ขอทำสักโพสเกี่ยวกับเรื่องของข้าวขาวกันดีกว่า !

— — — — — — — — — — — — — — — —
White rice — ข้าวขาว ต่างกันอย่างไรนะ?
🌾✨“ข้าวใหม่" คือข้าวที่เพิ่งเก็บเกี่ยวและผ่านการสีมาไม่นาน โดยทั่วไปจะหมายถึงข้าวที่เก็บไว้ไม่เกิน 6 เดือนหลังการเก็บเกี่ยว ข้าวใหม่จะมีกลิ่นหอมของข้าวที่ชัดเจน ซึ่งเป็นกลิ่นของสารระเหยตามธรรมชาติที่ยังคงอยู่ครบถ้วน เมื่อหุงสุกแล้วจะได้ข้าวที่มีความนุ่มและเหนียวเป็นพิเศษ
เนื่องจากในเมล็ดข้าวยังมียางข้าวในปริมาณมาก และมีปริมาณ "อะไมโลส" (Amylose) ซึ่งเป็นองค์ประกอบของแป้งที่ทำให้ข้าวแข็งและร่วน ในระดับต่ำ
ลักษณะเด่นของข้าวใหม่คือเมล็ดข้าวจะมีสีขาวใส โดยตัวจมูกข้าวยังคงติดอยู่กับเมล็ด เมื่อนำไปซาวน้ำ น้ำซาวข้าวจะค่อนข้างใส
🌾⏳ในทางกลับกันก็คือ "ข้าวเก่า" เป็นข้าวที่ผ่านการเก็บรักษามาเป็นระยะเวลานานกว่า 6 เดือนขึ้นไป หรืออาจเป็นข้าวค้างปี เมื่อเวลาผ่านไปยางข้าวและความชื้นในเมล็ดข้าวจะลดลง ทำให้ปริมาณอไมโลสสัมพัทธ์สูงขึ้น ส่งผลให้เมื่อหุงสุกแล้วข้าวจะมีความร่วน ไม่เกาะตัวเป็นก้อน และมีความแข็งกว่าข้าวใหม่
.
🧐 ทีนี้ มาต่อกันเรื่องที่เราก็แอบสงสัยเหมือนกันคือ ข้าวหอม กับ ข้าวหอมมะลิ พอพูดเรื่องข้าวหอมกับข้าวหอมมะลิ เราก็จะได้พูดถึงข้าวนาปีและข้าวนาปรัง
เริ่มที่ ข้าวหอมมะลิ เป็นข้าวที่โดดเด่นด้วยกลิ่นหอมคล้ายใบเตย นุ่มทั้งตอนหุงสุกและปล่อยทิ้งไว้ เช่น ข้าวสายพันธุ์ข้าวขาวดอกมะลิ 105, กข15
ข้าวหอมมะลิจะอยู่ในกลุ่มข้าวนาปี (In-season Rice) คือ การทำนาตามฤดูกาลปกติ ปีละ 1 ครั้ง (ก็ตามชื่อเลย นาปี) โดยจะเริ่มเพาะปลูกในช่วงฤดูฝน (ประมาณเดือนพฤษภาคม - ตุลาคม) และเก็บเกี่ยวในช่วงปลายปีต่อเนื่องถึงต้นปีถัดไป (ประมาณเดือนพฤศจิกายน - กุมภาพันธ์) แล้วก็ข้าวนาปีมักใช้ "พันธุ์ข้าวที่ไวต่อช่วงแสง" คือหมายถึงว่าข้าวจะออกรวงเมื่อช่วงแสงของวันสั้นลงตามธรรมชาติ ซึ่งมักจะเกิดขึ้นในช่วงปลายปีพอดี
🥲 ด้วยความสงสัยว่าข้าวมันจะหอมกลิ่นใบเตยได้ไงฟร่ะ ?
เราเลยไปค้นหาต่อ พบว่ามันมาจาก กลิ่นใบเตยชัดจากสารที่ชื่อว่า “2‑acetyl‑1‑pyrroline (2‑AP)” อันนี้เราขอสรุปต่อจากโพสของเชฟทักษ์ (เพจ TUCK the CHEF) ซึ่งสรุปไว้ดีมาก เราขอนำมาสรุปเพิ่มเติมไปอีก (5555)
คือจริง ๆ ที่เขาเรียกว่ากลิ่นหอมใบเตย เพราะกลิ่นหอมของข้าวหอมมะลิ มันมีตัวสาร 2‑AP ที่ผลิตกลิ่นเหมือนกับใบเตยคร้าบ ฉะนั้นข้าวหอมมะลิใหม่มาเพิ่งเก็บเกี่ยวเนี่ย มันมีปริมาณสาร 2‑AP ที่มากอยู่ ทำให้หุงแล้วห๊อมหอมนั่นเอง
ซึ่งสาร 2-AP ถูกสร้างขึ้นตามธรรมชาติในต้นข้าว ความเข้มข้นของ 2-AP อาจแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับปัจจัยต่างๆ เช่น พันธุ์ข้าว สภาพการเพาะปลูก และการจัดการหลังการเก็บเกี่ยว
.
ต่อมา มากันที่ ข้าวหอม เป็นชื่อเรียกกว้างๆ สำหรับข้าวพันธุ์อื่นๆ ที่มีกลิ่นหอม แต่ไม่ใช่(และหอมน้อยกว่า)ข้าวหอมมะลิ ว่าง่าย ๆ คือ ข้าวหอมจะไม่มีสาร 2-AP นั่นเอง
เมล็ดจะมีความคล้ายคลึงกับข้าวหอมมะลิ คือมีความเรียวยาว แต่อาจมีความยาวน้อยกว่าเล็กน้อย และความขาวใสของเมล็ดอาจไม่เท่าข้าวหอมมะลิเกรดดี มีความนุ่มเฉพาะตอนหุงร้อน
ข้าวหอมจะอยู่ในกลุ่มข้าวนาปรัง (Off-season Rice) คือสามารถปลูกได้มากกว่า 1 ครั้งต่อปี (อาจจะ 2-3 ครั้ง) โดยจะปลูกในช่วงที่ไม่ได้เป็นฤดูฝน โดยจะนิยมใช้พันธุ์ข้าวที่ไม่ไวต่อช่วงแสง หรือเรียกว่า "ข้าวพันธุ์เบา" ข้าวกลุ่มนี้จะออกรวงตามอายุของเค้าได้เอง ซึ่งส่วนใหญ่มีอายุการเก็บเกี่ยวสั้น เช่น หอมปทุมธานี 1
.
😋 สุดท้ายละ ๆ เราเกิดความสงสัยขึ้นอีกนิดนึงว่าทำไมข้าวหอมมะลิ มันถึงได้นุ่ม ?
หาไปหามาเลยพบว่า ปัจจัยสำคัญมันคือองค์ประกอบหนึ่งที่เรียกว่า “อะไมโลส (Amylose)”
คือ ข้าวพื้นแข็ง จะมีอะไมโลสสูง (Amylose) > 25% เวลาหุงจะต้องใช้น้ำเยอะ เมื่อหุงสุกข้าวจะร่วนกว่า ไม่เกาะกันเป็นก้อน เช่น ข้าวเสาไห้, ข้าวขาวตาแห้ง ข้าวพันธุ์สุพรรณบุรี 90 (พวกแป้งข้าวเจ้าที่ทอดแล้วไม่อมน้ำมันก็จะอยู่ในกลุ่มนี้ละ)
ส่วนข้าวพื้นนุ่ม จะมีอะไมโลสต่ำ (Amylose) < 20% เมื่อหุงสุกข้าวจะมีความนุ่มและเหนียวเกาะตัวกันได้ดี ถ้าใช้น้ำหุงมากตัวข้าวก็จะออกมาแฉะหน่อย เช่น ข้าวหอมมะลิ ข้าวพันธุ์ กข6 (ข้าวเหนียว), ข้าวพันธุ์พิษณุโลก 2
อะไมโลส (Amylose) (แต่บางแหล่งก็อ่านว่าอมิโลส) คือ องค์ประกอบหนึ่งในสองชนิดของโมเลกุลแป้ง (Starch) ที่เราพบได้ในพืชต่างๆ เช่น ข้าว, มันฝรั่ง, ข้าวโพด ให้ลองนึกภาพเล่น ๆ ว่ามันคือสายข้อมือลูกปัดที่เรียงเป็นเส้นยาว เมื่อได้รับความร้อนและเย็นตัวลง โมเลกุลที่เหมือนลูกปัดเหล่านี้ ก็จะหดเข้ามาเรียงตัวชิดกันได้อย่างเป็นระเบียบและหนาแน่น นั่นหมายความว่า "Amylose" ยิ่งสูง ทำให้แป้งคืนตัวได้เร็ว ข้าวจึงแข็งนั่นเองคร้าบ
ส่วนข้าวที่นุ่มเหนียว จะเป็นข้าวที่มีอะไมโลเพกทิน (Amylopectin) ซึ่งมีโครงสร้างโมเลกุลแบบ "กิ่งก้านสาขา" เหมือนพุ่มไม้ ด้วยโครงสร้างนี้ มันเลยทำให้โมเลกุลไม่สามารถกลับมาเรียงชิดติดกันได้ง่ายเหมือนอะไมโลส กล่าวคือ เมื่อข้าวมีอะไมโลสต่ำ (และมีอะไมโลเพกทินสูง) การคืนตัวของแป้งจะเกิดได้ยาก เนื้อแป้งจึงคงความนุ่มและเหนียวไว้ได้นาน นั่นเอง 🥰
ปล. เราอาจจะไม่ถนัดทางเคมีมากเท่าไร เท่าที่อ่านจากงานวิจัยของคุณอริญาในแหล่งอ้างอิงมา ก็จะอธิบายได้ประมาณนี้ (นี่แค่หยิบจากหน้าแรกๆของงานวิจัยนะ 🤣
.
#InfoStory #ข้าวขาว
#ข้าวใหม่ #ข้าวเก่า
แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม
- ข้อมูลจากกองพัฒนาผลิตภัณฑ์ข้าว
- บทความ ข้าวเก่า VS ข้าวใหม่ จากเว็บ ThaiPBS
- บทความ ข้าวเก่า-ข้าวใหม่ แตกต่างกันอย่างไร? จากเว็บ TNN Health
- บทความ ข้าวหอมมะลิ กับข้าวหอม จากเว็บ ข้าวหงษ์ทอง
- บทความ วิธีการสังเกตข้าวเก่าและข้าวใหม่ จากกรมวิทยาศาสตร์บริการ
- บทความ เรื่องของข้าวหอมมะลิไทย กลิ่นของข้าวหอมมะลิ และเกร็ดความรู้ที่น่าสนใจ โดย TUCK the CHEF - เชฟทักษ์
- งานวิจัย ผลของปริมาณอะมิโลสและโครงสร้างอะมิโลเพคตินในสตาร์ชข้าวพันธ์ุต่าง ๆ ต่อการเกิดแป้ งทนต่อการย่อยของเอนไซม์ชนิดที่ 3 เขียนโดย นางสาวอริญา ลาภโคกสูง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (2555)
