อยากรู้เรื่องอะไร?

Search

"Tisane (ทีซาน)" เมื่อชาสมุนไพร แท้จริงแล้วไม่ใช่ชา อ้าวว.. ! ทำไมไม่ใช่ชาละ ? 🫖🧉

เป็นยังไงกันบ้างเพื่อน ๆ 🥺 ล่าสุดเห็นว่า afters […]

เป็นยังไงกันบ้างเพื่อน ๆ 🥺

ล่าสุดเห็นว่า aftershock ไม่ได้กระทบกับบ้านเรานะ

เราเองก็เป็นหนึ่งในคนที่อยู่บนชั้น 26 แต่เมื่อกี้ก็ไม่ได้รู้สึกอะไรนะ (แต่กว่าความรู้สึกจะฟื้นฟูจากอาการ phantom ของวันที่ 28 ได้ก็ใช้เวลาสักพักเลยเหมือนกัน 😢)

ต่อไปนี้คงต้องใส่ใจออกกำลังกายวันที่เป็น Leg day ซะแล้ว 🤣

งั้นในโพสนี้เราขอพาเพื่อน ๆ ผ่อนคลายกันสักนิด ชงชาสมุนไพร (Tisane herbal infusion) จิบชิว ๆ กันสักแก้ว แล้วทำงานกันต่อดีกว่า !

ถ้าพูดถึงเรื่อง “ชาสมุนไพร ☕” ช่วงนี้เราดื่มอยู่ทุก ๆ หัวค่ำเลยเพราะอยากช่วยให้สมองหยุดดีดบ้าง (ตกเย็นแล้วดีดเหลือเกิน 🤣) แต่หลัง ๆ เริ่มชอบด้วยกลิ่นหอม ๆ ของเค้าซะแล้ว บางชนิดที่เค้าผสมมาให้ก็มีหลากรส ทั้งกลิ่นหอมดอกไม้ ทั้งรสหวานปนเผ็ดนิด ๆ เอ้อ ! หลากหลายดีแห่ะ

ที่สังเกตได้ก็คือส่วนใหญ่จะไม่มีคาเฟอีน… ทีนี้ก็เลยเริ่มสงสัยนิด ๆ อ้าว… ชา/Tea แต่ว่า…ไม่มีคาเฟอีน แปลว่าก็ไม่มีใบชา… คิดได้ก็เลยพลิกข้างกล่องดู ก็เอ้อะ ! จิงแห่ะ มันไม่มีใบชา Camellia sinensis

วันนี้พวกเรา InfoStory ขอพาเพื่อน ๆ ไปรู้จักเรื่องราวของชาสมุนไพรให้มากขึ้นกันอีกนิด

(มีแถมเรื่องราวของชาสมุนไพรของ Ayurvedic Tisanes และชารอยบอส (Rooibos) ซึ่งคิดว่าน่าจะเป็นชื่อที่เราคุ้นเคยกันอยู่)

อินโฟกราฟิก Tisane herbal infusion (ทีซาน) แสดงชาสมุนไพรจากดอกไม้ ใบ เครื่องเทศและราก ผลไม้ และธัญพืชคั่ว
Tisane herbal infusion ในภาพนี้แบ่งวัตถุดิบเป็น 5 กลุ่ม: ดอกไม้ ใบสมุนไพร เครื่องเทศและราก ผลไม้ และธัญพืชคั่ว เพื่อน ๆ จะเห็นทั้งคาโมมายล์ รอยบอส ขิง พีช และข้าวบาร์เลย์เป็นตัวอย่างในแต่ละกลุ่ม

––––––––––––––––––––––––––––––––––

[ ชาสมุนไพร (Tisane herbal infusion) ที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับใบชา 🤔🫖 ]

Sum Up ! - ก่อนอื่นขอตอบคำถามจากหัวข้อในวันนี้ของเราก่อนเลย

- “ทีซาน” (Tisanes) ถือได้ว่าไม่ใช่ชาแท้ในเชิงพฤกษศาสตร์ เพราะไม่ได้มาจากต้น Camellia sinensis หรือต้นชาแบบชาดำอังกฤษหรือชาเขียวญี่ปุ่น ชาจีน เพราะงั้นมันจึงไม่มีคาเฟอีน หรือบางชนิดก็อาจจะมีน้อยมาก

- คำว่า "Tisane" มาจากภาษากรีก (ptisanē) แปลว่า น้ำข้าวบาเลย์ ชาวยุโรปเริ่มใช้ศัพท์นี้ตั้งแต่ศตวรรษที่ 18 โดยต้มดื่มเป็นยา โดย Tisane หมายถึงน้ำสมุนไพรต้มทุกชนิด นั่นเองคร้าบ

แล้วทำไมถึงเรียกว่า “ชา” ละ ? ถ้ามันไม่ได้มาจากต้นชาหรือไม่มีคาเฟอีน

- เท่าที่เราไปค้นหามา ก็พอสรุปได้ว่า เพราะใช้วิธีการชงแบบเดียวกับชาจริง ๆ (นำมาสกัดในน้ำร้อน) และสะดวกต่อการสื่อสารของคนทั่วไป (ซึ่งก็จริงนะ จะเรียกว่าเครื่องดื่มร้อนสมุนไพร ก็คงจะติดตลาดยากอยู่)

💡ปล. เราจะใส่ช่วง Sum Up ! ที่เป็นการตอบคำถามจากหัวข้อตรง ๆ และสั้นที่สุด สำหรับเพื่อน ๆ ที่อยากอ่านสั้น ๆ นะคร้าบ

จากนี้จะเริ่มยาวละน้าาา ☺️

––––––––––––––––––––––––––––––––––

[ ชวนง่วงไปกับเรื่องราวความเป็นมาของ “ชาสมุนไพร” ]

เอาละ ! ใครพร้อมจะนอนกันแล้วบ้าง ! ไม่ต้องดื่มชารากวาเลอเรียน (Valerion Root) หรือ Bedtime tea เลย มาอ่านที่เราเขียนกันก่อน 🤣 (แหม แซวตัวเองแรง555 แต่เราก็ตั้งใจเขียนมันนะ 🥺)

ชาสมุนไพร หรือที่เรียกว่า "ทีซาน (Tisanes)" ฟังดูอาจเหมือนการประยุกต์ทำชาจากสมุนไพรในยุคสมัยใหม่ แต่เชื่อไหมว่ามนุษย์เราอาจจะรู้จักทีซานก่อนที่จะรู้จัก "ชา (Tea)" แบบที่เราดื่มกันจากต้นชา Camellia sinensis เสียด้วยซ้ำนะ ! 🤭

หากย้อนเวลากลับไปไกลนิดนึง ในช่วงยุคก่อนประวัติศาสตร์ หรือ "Prehistoric" มนุษย์ในยุคนั้นมักจะเคี้ยวพืช ใบไม้ หรือรากไม้บางชนิดเพื่อบรรเทาอาการป่วยไข้ ต่อมาเมื่อมนุษย์เริ่มพัฒนาเทคโนโลยีง่ายๆ อย่างการต้มน้ำหรือใช้ภาชนะดินเผา จึงน่าจะมีการนำสมุนไพรเหล่านี้มาสกัดในน้ำร้อน เพราะช่วยดึงสารสำคัญโดยเฉพาะพวกสรรพคุณทางยาของสมุนไพรออกมาได้ดีขึ้น ซึ่งแม้จะไม่มีหลักฐานโดยตรง แต่จากการพบ "แผ่นดินเหนียว" ที่บันทึกอักษรคูนิฟอร์ม (Cuneiform Tablets) ในอารยธรรมเมโสโปเตเมีย ก็มีการกล่าวถึงการใช้ยาที่สกัดจากพืชมาแล้ว เพียงแต่ไม่ได้เจาะจงว่าต้มในน้ำหรือแช่แบบชัดเจน

🥶 ถ้ายังเก่าแก่โบราณกันไม่พอ เราไปกันต่อที่ดินแดนอียิปต์โบราณ คือสมัยนั้นเค้ามีการพบตำราแพทย์โบราณ "Ebers Papyrus" (เก่าแค่ไหนใช่มะ…มันคือราว ๆ 1550 ปีก่อนคริสตกาล😂) โดยในตำรานั้นมีสูตรยาหลายสูตรที่ระบุชัดเจนว่าต้อง "ผสมน้ำอุ่น" หรือ "ดื่มหลังต้ม" ถือเป็นหลักฐานแรกๆ ที่เข้าข่ายการดื่ม Tisane อย่างชัดเจน 🇪🇬

มาสู่ในยุคที่โบราณ (น้อยกว่าข้างบน) กันต่อออ⚔️🇬🇷

มาที่ฝั่งยุโรปอย่างกรีกและโรมโบราณกันบ้าง พวกเขาก็ใช้สมุนไพร เช่น ดอกคาโมมายล์ ใบเสจ (Sage) และไทม์ (Thyme) ในการชงกับน้ำร้อนเพื่อรักษาโรคและผ่อนคลายอารมณ์ มีหมอชื่อดังอย่าง "Hippocrates" และ "Dioscorides" ที่ได้จดบันทึกการใช้ชาสมุนไพรไว้หลายชนิด ซึ่งทุกวันนี้เราก็ยังใช้สูตรเหล่านั้นเป็นพื้นฐานอยู่เลยนะ

🇮🇳 ด้านเอเชียอย่างอินเดียโบราณ ก็ไม่น้อยหน้า มีระบบการแพทย์อายุรเวท (Ayurveda) ที่เน้นการใช้สมุนไพรต้มในน้ำ เช่น ขิง ขมิ้น และใบโหระพาอินเดีย หรือที่เรียกกันว่า Tulsi เพื่อปรับสมดุลและรักษาโรค

🇨🇳 ส่วนจีนโบราณ แม้จะมีชื่อเสียงด้านชา Camellia sinensis เป็นหลัก แต่ชาวจีนก็ยังมีการใช้สมุนไพรอื่นๆ อย่างขิง อบเชย และสมุนไพรจีน เพื่อรักษาอาการต่างๆ

**อ่านถึงตรงนี้แล้ว เพื่อน ๆ นับคำว่าโบราณได้มากี่คำแล้วนะ ? 🤣😂 ขอแวะแซวตัวเองหน่อย จะได้ไม่ง่วงกัน 5555

.

ชาสมุนไพรนั้นมีการแบ่งประเภทที่หลากหลายมาก อย่างในภาพอินโฟเราหยิบโดยการแบ่งตามส่วนของสมุนไพร แต่โดยทั่วไปแล้วสามารถแบ่งออกได้กว้าง ๆ ประมาณนี้

📌 แบ่งตามส่วนของพืชสมุนไพรที่ใช้ เช่น ดอกไม้ ใบ ผล เปลือก และราก ซึ่งเป็นวิธีที่ค่อนข้างเข้าใจง่าย

📌แบ่งตามวัฒนธรรมหรือระบบการแพทย์ดั้งเดิม เช่น กลุ่มอายุรเวท (Ayurvedic Tisanes), กลุ่มแพทย์แผนจีน (Traditional Chinese Herbal Infusions), กลุ่มสมุนไพรตะวันตก (European Herbalism) และกลุ่มสมุนไพรตะวันออกกลาง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่หลากหลายของมนุษย์

📌แบ่งตามสรรพคุณหรือการใช้งาน เช่น กลุ่มต้านหวัดเสริมภูมิคุ้มกัน กลุ่มช่วยย่อยอาหาร และกลุ่มช่วยการนอนหลับและผ่อนคลาย เช่น คาโมมายล์ ลาเวนเดอร์ และวาเลอเรียน ที่เหมาะกับคนที่ต้องการผ่อนคลายจากการทำงานหนัก

––––––––––––––––––––––––––––––––––

[🌿 Rooibos (รอยบอส) คืออะไร? มาจากส่วนไหน ? ]

"Rooibos" หรือที่หลายคนรู้จักกันในชื่อ "ชาแดงแอฟริกาใต้ (South African Red Tea)" เป็นหนึ่งในเครื่องดื่มสมุนไพรที่ได้รับความนิยมสูงสุดในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แม้จะเรียกกันว่าชา แต่จริงๆ แล้ว Rooibos ไม่ได้เกี่ยวข้องกับต้นชาแท้ (Camellia sinensis) เช่นเดียวกัน !

เอ ว่าแต่…แล้วทำไมถึงเรียกว่าชาแดงแอฟริกาใต้ล่ะ ?

🇿🇦 Rooibos อันที่จริงแล้วเป็นไม้พุ่มขนาดเล็กที่ขึ้นได้ดีเฉพาะในพื้นที่เทือกเขา Cederberg (เซเดอร์เบิร์ก) ประเทศแอฟริกาใต้ โดยเฉพาะในเขตที่เรียกว่า “Fynbos Region” ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ดินมีความเป็นกรดสูง สภาพแวดล้อมค่อนข้างแห้งแล้ง และมีแร่ธาตุเฉพาะตัวสูงสุดๆ แถมอากาศยังร้อนจัดในหน้าร้อน มีฝนตกพรำเบาๆ ในช่วงหน้าหนาว สภาพแวดล้อมแบบนี้แหละที่ Rooibos ชื่นชอบและเจริญเติบโตได้ดีที่สุด

โดยเจ้าต้น Rooibos มีลักษณะเด่นตรงที่ใบเรียวยาวคล้ายเข็ม (needle-shaped leaves) และส่วนที่นำมาทำเป็นเครื่องดื่ม ไม่ใช่แค่ใบเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงกิ่งก้านอ่อนเล็กๆ ด้วยนะ

กระบวนการผลิตเริ่มจากการเก็บเกี่ยวใบและกิ่งอ่อน นำมาบดหยาบๆ ก่อนนำไปตากแดดและปล่อยให้เกิดการหมัก (fermentation) ตามธรรมชาติ เจ้ากระบวนการนี้เองที่เปลี่ยนสีเขียวของใบให้กลายเป็นสีแดงน้ำตาลสวยงาม จนทำให้เรียกกันว่า "ชาแดง (Red Tea)" แม้ว่าจะไม่เกี่ยวข้องกับชาจีนแดงหรือชาดำเลยก็ตาม 🫖

จริงๆ แล้ว Rooibos ถูกค้นพบครั้งแรกโดยชนเผ่าพื้นเมืองที่มีชื่อว่า "Khoisan (โคอีซาน)" กลุ่มชนที่อาศัยอยู่ในบริเวณนี้มายาวนานหลายร้อยปี พวกเขานำใบและกิ่งของ Rooibos มาตากแห้ง บดเบาๆ ให้ช้ำ จากนั้นนำไปหมักและชงกับน้ำร้อน ดื่มกันเพื่อบำรุงสุขภาพมาตั้งแต่โบราณแล้ว (บะบะ…โบราณณณอีกแล้ววว 😂)

ต่อมาเนี่ย นักพฤกษศาสตร์ชาวรัสเซียชื่อ "Benjamin Ginsberg" ก็เห็นศักยภาพของ Rooibos และริเริ่มปลูกเชิงพาณิชย์ในช่วงปี ค.ศ. 1930 หลังจากนั้น Rooibos ก็ค่อยๆ ได้รับความนิยมในแอฟริกาใต้ ก่อนจะดังไกลไปทั่วโลกช่วงทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา

––––––––––––––––––––––––––––––––––

[ "Ayurvedic Tisanes" จิบชาสมุนไพรรักษาสมดุลของร่างกายตามหลักอายุรเวท 🇮🇳🫖 ]

เชื่อว่าเพื่อน ๆ หลายคนน่าจะเคยได้ยินเรื่องราวของ "อายุรเวท (Ayurveda)" กันมาบ้างแล้ว อย่างเช่นช่วงต้นบทความ ชาสมุนไพรที่เราดื่มเองก็เป็นทีซานที่เค้าผลิตตามคอนเซ็ปต์ของอายุรเวท (ของเราดื่ม Yogi Tea แต่อยากจะลองแบรนด์อื่น ๆ ดูบ้างเหมือนกัน ช่วยแนะนำเราได้น้าาา 😉)

"อายุรเวท (Ayurveda) ถือหลักการอายุรเวทที่เป็นภูมิปัญญาโบราณของชาวอินเดียมาใช้ ซึ่งถือเป็นศาสตร์ด้านสุขภาพที่มีประวัติเก่าแก่กว่า 5,000 ปีเลยทีเดียว เท่าที่เราเข้าใจ เจาจะโฟกัสไปที่เรื่องของการปรับสมดุลของร่างกาย จิตใจ และจิตวิญญาณเข้าด้วยกัน โดยมีหลักการสำคัญอยู่ที่การรักษาสมดุลระหว่างธาตุหลักในร่างกายที่เรียกว่า "โดชา (Dosha)" ซึ่งประกอบด้วย 3 ธาตุสำคัญ ได้แก่ Vata (วาตะ) หรือธาตุลม, Pitta (ปิตตะ) หรือธาตุไฟ, Kapha (กผะ) หรือธาตุน้ำ

ทุกคนจะมีธาตุโดชาที่โดดเด่นต่างกันไป การเสียสมดุลของธาตุเหล่านี้นี่เองที่ทำให้ร่างกายเราเจ็บป่วยหรือมีปัญหาสุขภาพต่าง ๆ ขึ้นมา ซึ่ง "Ayurvedic Tisanes" หรือชาสมุนไพรอายุรเวทนี้แหละที่จะมาช่วยคืนสมดุลให้ร่างกายและจิตใจกลับมามั่นคงและแข็งแรงอีกครั้ง

ตัวเด่น ๆ ที่เราดื่มก็จะมี

- Tulsi หรือกะเพรา สมุนไพรตัวเด่นที่ชาวอินเดียขนานนามว่า "ราชินีแห่งสมุนไพร"

เพื่อน ๆ อาจจะสงสัยกันนิด ๆ ว่ากะเพราเนี่ยนะ ! เราอาจจะคุ้นชินกันในมุมของอาหาร แต่สำหรับชาวอินเดียแล้ว ‘กะเพรา’ คือหนึ่งในพืชศักดิ์สิทธิ์ด้วยนะ แต่สำหรับทีซานก็คือ กะเพราให้คุณประโยชน์ในเชิงของยามาตั้งแต่โบราณ

- Ashwagandha หรือ โสมอินเดีย เหมือนเจ้าสมุนไพรอันนี้เราจะเคยเห็นเขาฮิตกันอยู่ช่วงนึงนะ ดื่มก่อนนอน ช่วยลดความเครียดประมาณนี้ ที่ห้องเราก็มีน้องทีซานตัวนี้อยู่ กลิ่นหอมดี รู้สึกชอบกลิ่นอะไรแบบนี้ แต่คลายเครียดได้ไหม… อันนี้เราไม่มั่นใจเท่าไร รู้สึกเฉย ๆ นะ อาจเป็นเพราะว่าปริมาณชาสมุนไพรที่เขาแพคมาด้วย แน่นอนพอมันเป็นสินค้าเนี่ย มันก็อาจจะไม่เทียบเท่ากับสูตรดั้งเดิมที่บริโภคเป็นยาสมุนไพรนะเนอะ (อันนี้เราขอคาดเดาเอาเองนะ🥰)

.

เปิดเทียบชื่อ Tisane herbal infusion ทั้ง 5 กลุ่มในภาพ

ชื่อภาษาอังกฤษบนภาพบางคำยาวอยู่เหมือนกันเนอะ พวกเราเลยแยกชื่อกลุ่มกับตัวอย่างไว้ตรงนี้ให้เปิดเทียบกันง่ายขึ้น ตารางนี้อ่านตามการจัดกลุ่มวัตถุดิบในภาพอินโฟของโพสนี้นะ

กลุ่มวัตถุดิบในภาพชื่อภาษาอังกฤษบนภาพตัวอย่างที่ชวนเทียบภาพ
ดอกไม้Flower Teaดอกคาโมมายล์ (Chamomile), กุหลาบ (Rose), ดอกหอมหมื่นลี้ (Osmanthus), ดอกมะลิ (Jasmine)
ใบสมุนไพรLeaf Tisanesสะระแหน่ (Peppermint), สะระแหน่ฝรั่ง (Lemon Balm), รอยบอส (Rooibos), ใบหม่อน (Mulberry Leaf)
เครื่องเทศและรากSpice and Root Tisanesยี่หร่าฝรั่ง (Fennel), ขิง (Ginger), รากอัชวากันธา (Ashwagandha), ขมิ้น (Turmeric), รากชะเอมเทศ (Licorice Root), รากวาเลอเรียน (Valerian)
ผลไม้Fruit Tisanesกระเจี๊ยบแดง (Hibiscus Tea), กุหลาบป่า (Rosehip), เอลเดอร์เบอร์รี่ (Elderberry), พีช (Peach)
ธัญพืชคั่วToasted Whole Grain Tisanesข้าวบาร์เลย์ (Barley), ลูกเดือย (Job’s tear)

ถ้าสะดุดกับชื่อรอยบอส ก็ย้อนกลับไปอ่านหัวข้อ Rooibos ได้เลย ส่วน Ayurvedic Tisanes อยู่ในตอนที่พวกเราเล่าเรื่องมุมมองตามวัฒนธรรมอายุรเวท จึงเป็นคนละมุมกับตารางวัตถุดิบตรงนี้ ไม่ได้ใช้ชื่อกลุ่มแทนกันทั้งหมดคร้าบ

#InfoStory #Tisane

#ทีซาน #ชาสมุนไพร

แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม

- บทความ How to Make Tisane: 5 Types of Herbal Tisanes จากเว็บ Masterclass

- บทความ What Is The Difference Between Tea And Tisane? จากเว็บ hummingbirdtearoom

- บทความ Teas vs Tisane จากเว็บ goodlifetea

- บทความ What is Tisane? Common tisane that are often confused as tea จากนิตยสาร indiatimes

- บทความ What Is Tisane? จากเว็บ thespruceeats

- บทความ สมุนไพรใช้ในอายุรเวท จากคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล