ถ้าพูดถึงเมนูปลาร้าเนี่ย ภาพในหัวเราก็จะนึกถึงส้มตำปูปลาร้าแบบอัตโนมัติเลย (แห่ะ ๆ ไม่รู้เพื่อน ๆ นึกเหมือนกันไหม 😋)
ถึงแม้ว่ามันจะชวนให้คิดถึงความเป็นไทย แต่จริง ๆ แล้วในประเทศอื่นเขาก็มีวิธีการทำปลาร้า (Fermented Fish) คล้าย ๆ เราเหมือนกันนะ
งั้นวันนี้พวกเรา InfoStory ขอพาเพื่อน ๆ พักความเดือดของการเมือง มาชมสาระความรู้สบายสมองกันสักหน่อยดีกว่า ! 😄

— — — — — — — — — — — — — —
[ 🐠🧳 การเดินทางของ "ปลาร้า" ] (Fermented Fish)
ต้องย้อนไปไกลถึง 9,000 ปีก่อน (หรืออาจจะนานกว่านี้นะ) เริ่มต้นจากวิธีการถนอมอาหารที่มนุษย์ยุคหินกลางใช้วิธีการหมักปลาและสัตว์น้ำอื่นๆ โดยขุดหลุมฝังดิน เพื่อเก็บรักษาอาหารในช่วงที่มีทรัพยากรจำกัด
เชื่อกันว่าวิธีการถนอมอาหารแบบนี้มีต้นกำเนิดมาจากชนเผ่าเร่ร่อนชาวนอร์ดิก ซึ่งเราขอเรียกเล่น ๆ ว่า ปลาร้าหมักหลุมน้ำแข็ง 🥶
แล้วในสมัยยุคหินกลางแบบนั้น เค้ามีเกลือใช้หมักกันเหรอ ? 🤨🗿
หื้ม ถามเองตอบเองเลยว่า… 🤓
คนในกลุ่มแถบสแกนดิเนเวียที่หนาวเย็น เขาจะขุดหลุมเก็บปลาไว้กับเปลือกสนและไขมันสิงโตทะเล ซึ่งใช้ทดแทนเกลือได้ ซึ่งปัจจุบันวิธีการหมักแบบนี้ ยังคงใช้กันในกลุ่มชาวอินูอิต ที่อาศัยอยู่ในแถบอาร์คติค
.
จนในเวลาต่อมา วิธีการถนอมอาหารแบบนี้ ค่อยๆเริ่มเป็นที่นิยมมากขึ้น โดยในช่วงยุคเหล็ก (2,000 ปีที่ผ่านมา) มนุษย์เริ่มเรียนรู้การทำเกลือสินเธาว์ การผลิตภาชนะดินเผา จึงทำให้วิธีการถนอมอาหารเนื้อสัตว์ ทำได้สะดวกมากขึ้น
😎 แน่นอน…ที่มาของอาหารที่พอจะเดาได้ก็คือ ความบังเอิญ…
บังเอิญว่า เนื้อสัตว์ที่หมักเอาไว้ โดยเฉพาะปลา ถึงแม้กลิ่นมันจะเหม็นมาก แต่มันดันเกิดรสชาติอูมามิขึ้นมา ก็อร่อยละ ว่าง่าย ๆ จนเกิดกลายเป็นความตั้งใจหมักบ่มกันไปแทน
หลักฐานตรงนี้ ยังสะท้อนถึงบรรพบุรุษในยุคเหล็กที่เคยอาศัยอยู่ในแถบภาคอีสานของไทยด้วยนะ เพราะหลักฐานทางโบราณคดีเขาพบหม้อปั้นดินเผา ต้มเกลือ และการปลูกข้าว ร่องรอยของเนื้อสัตว์ที่ติดหม้อดิน ซึ่งสันนิษฐานว่าอาจจะเป็นการถนอมอาหารวิธีเดียวกับปลาร้า ที่เราเรียกกันในปัจจุบัน
— — — — — — — — — — — — — —
[ ชวนส่องเรื่องราวเมนู "ปลาร้า" ในต่างแดน 🐠🛫 ]
อย่างที่เพื่อน ๆ พอจะเห็นกันในภาพอินโฟกราฟิก
เส้นทางเดินทางของปลาร้าจากในยุคโบราณจนมาถึงยุคปัจจุบัน มันกระจายออกกว้างขวางมาก คือ เพราะว่ามันเป็นหนึ่งในวิถีการเอาตัวรอดของมนุษย์นั่นเอง (คือไม่ต้องมีคนสอน ก็พอจะหมักกันเป็น)
อย่างในยุโรป ก็จะเริ่มมาจากประเทศแถบบน ๆ อย่างสแกนดิเนเวีย หรืออย่างภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ว่ากันว่าเริ่มมาจากพื้นที่ลุ่มแม่น้ำโขง ซึ่งรวมถึงประเทศไทย ลาว และกัมพูชา 🇹🇭🇱🇦🇰🇭
.
“ชิโอะคาระ” (塩辛) - ประเทศญี่ปุ่น 🇯🇵
ถ้าบ้านเราเวลานึกถึงปลาร้า ก็จะเป็น ปลา
แต่สำหรับญี่ปุ่น สิ่งที่เขาคุ้นเคยกันจะเป็น หมึกร้า แทนคร้าบ
(หมึกร้าจะเรียกว่า Ika Shiokara) แต่ปลาก็มีนะ เขาใช้ปลาแอนโชวี่และปลาซาร์ดีน
ชิโอะคาระ อาจเรียกได้ว่า เป็นวิธีการหมักแบบปลาร้านี่ละ คือเป็นอาหารที่ทำจากอวัยวะภายในของปลาหรือปลาหมึกที่ถูกหมักกับเกลือและบางครั้งก็มีการเติมข้าวมอลต์
โดยมากคนญี่ปุ่นจะเอามากินเป็นกับแกล้มคู่กับสาเกญี่ปุ่น 🍺
.
“ซูร์สเตริมมิ่ง” (Surstromming) - ประเทศสวีเดน 🇸🇪
ถ้าถามถึงหนึ่งอาหารที่มีกลิ่นรุนแรงมากที่สุด หนึ่งในนั้นก็คือ ปลาร้าสวีเดน ! (แอดแอ้ด ไม่ใช่ปลาร้าจากไทยนะก้าบ😆)
เรื่องราวของความกลิ่นแรงนี้ ต้องย้อนไปถึงกลุ่มกะลาสีชาวสวีเดนในศตวรรษที่ 16 ที่เป็นช่วงเกลือขาดแคลนอย่างมากเนื่องจากสงคราม
กะลาสีเรือสวีเดนก็จะจับปลาเฮอริ่ง/แฮริ่ง ครั้งละจำนวนเยอะมาก ทีนี้พอมันเป็นช่วงขาดแคลนเกลือ… ก็ต้องไปใช้วิธีหมักกับเกลือปริมาณน้อย แล้วอัดใส่กระป๋องเพื่อไม่ให้มีอากาศเข้า (ไม่ต้องกลัวค้าบ ไม่ได้หมักแบบมนุษย์ยุคหินนะ 😅)
สิ่งนี้มันเลยเกิดกระบวนการหมักที่ทำให้เกิดการย่อยสลายแบบไม่ใช้ออกซิเจน (Anaerobic Fermentation)
ไม่ว่าจะเป็น ไฮโดรเจนซัลไฟด์ (Hydrogen Sulfide) และแอมโมเนีย (Ammonia) ที่เกิดจากกาย่อยสลายบางส่วนของโปรตีน กลิ่นจะแรงหน่อย หรือ ไตรเมทิลามีน (Trimethylamine) ที่เกิดจากสลายตัวของสารประกอบไนโตรเจนในปลา 😷
ถึงแม้จะกลิ่นแรงเท่าไร แต่ความอูมามิก็ไม่ได้หายไป เพราะซูร์สเตริมมิ่ง หรือปลาร้าสวีเดน เขาจะกินคู่กับขนมปังแผ่นใหญ่ ทาเนย พร้อมเครื่องเคียงอย่างมันฝรั่งต้ม มะเขือเทศ หัวหอม และซาวครีม 😋
.
แล้วเพื่อน ๆ มีเมนูปลาร้าที่ชื่นชอบกันบ้างไหมคร้าบ ?
มาแชร์กันให้ฟังหน่อยน้า 🥰
#InfoStory #ปลาร้า
#Surstromming #Shiokara
แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม
- บทความ ปลาร้า ประวัติความนัวนับหมื่นปี จากเว็บ Krua
- บทความ ประวัติชาติพันธุ์วรรณนาของปลาร้า: ความจำเป็นที่กลายเป็นรสแห่งวัฒนธรรม (1) จากเว็บ the101world
- บทความ เส้นทางปลาร้า จากเว็บ readthecloud
- บทความ การค้นพบซาก “ปลาร้า” เฉียดหมื่นปีนับหมื่นตัวในสวีเดน จากเว็บ silpa-mag
