ระหว่างที่พักสายตาจากการนั่งเขียนงานอยู่ที่บ้าน เราเลยมองลอดออกไปทีหน้าต่างบานเดิมกับวิวเดิม ๆ
แต่…เรากลับสะดุดตากับต้นชมพูพันธุ์ทิพย์ของข้างบ้านพอดี มันบานสะพรั่งสีชมพูพอดี ซึ่งเหมือนเราก็เพิ่งจะสังเกตด้วยเหมือน แต่หลังจากนั้นอีก 3 วัน ที่จู่ ๆ มีพายุถล่มเมืองกรุงเมื่อสัปดาห์ก่อน ตอนนี้มันก็ร่วงลงไปหมดแล้ว 5555 😅
แล้วเราก็พลันนึกถึงต้นซากุระ (Sakura) ที่ญี่ปุ่น และต้นพญาเสือโคร่งที่เชียงใหม่
เออ ว่าแต่ว่า…. ทั้ง 3 ต้นนี้มันต่างกันยังไงนะ ?
งั้นพวกเรา InfoStory ขอพาเข้าเรื่องเลยละกันถ้าอย่างนั้น !

— — — — — — — — — — — — — —
Sakura กับต้นไม้สีชมพู 3 แบบ — ทำโพยชื่อไว้ก่อนเดินชมดอกกัน
ก่อนจะเล่าต่อ เราขอทำโพยไว้ให้สักนิด เผื่อเพื่อน ๆ เปิดหน้านี้ดูตอนเดินผ่านต้นไม้จริง จะได้ไม่ต้องเลื่อนหาไปมา 555 ชื่อที่เราเรียกกันด้วยความเอ็นดู กับชื่อที่ใช้เปิดฐานข้อมูลพรรณไม้ อาจเป็นคนละเรื่องกันนะ
🌸 ซากุระญี่ปุ่น
- ชื่อที่กำลังพูดถึง
- กลุ่มเชอร์รีชมดอกของญี่ปุ่น มีหลายชนิดและหลายพันธุ์ ไม่ใช่ต้นไม้ชนิดเดียวที่หน้าตาเหมือนกันทั้งหมด
- ตัวอย่างที่คุ้นตา
- Somei Yoshino มีดอก 5 กลีบ สีชมพูอ่อนและค่อย ๆ ดูขาวขึ้นเมื่อบาน ส่วนแบบดอกซ้อน เช่น Ukonzakura มีจำนวนกลีบมากกว่านั้น
- อย่าเพิ่งเหมารวม
- ดอกสีชมพูหรือจำนวนกลีบที่เราจำได้จากภาพเดียว ยังแทนหน้าตาของทุกพันธุ์ไม่ได้ ดูตัวอย่างหลายแบบได้จาก ข้อมูลพันธุ์ซากุระของ JNTO
🌸 นางพญาเสือโคร่ง
- ชื่อในฐานข้อมูล
- Prunus cerasoides อยู่ในวงศ์ Rosaceae และมีชื่อสามัญว่า Wild Himalayan Cherry
- ลองมองใบด้วย
- เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับตามกิ่ง และมีขอบใบหยัก ดอกมี 5 กลีบ สีขาวหรือชมพู
- ข้อมูลพื้นที่ที่พบ
- ฐานข้อมูลระบุพบตามภูเขาสูงประมาณ 1,000–2,000 เมตร ใครอยากเทียบรายละเอียดต่อ เปิดดู ระเบียนนางพญาเสือโคร่งของศูนย์ธรรมชาติวิทยาดอยสุเทพฯ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้เลย
🌸 ชมพูพันธุ์ทิพย์
- ชื่อในฐานข้อมูล
- Tabebuia rosea อยู่ในวงศ์ Bignoniaceae ต่างจากวงศ์ของนางพญาเสือโคร่ง
- ลองมองดอกกับใบคู่กัน
- ดอกเป็นทรงแตร ส่วนใบเป็นใบประกอบแบบนิ้วมือ ข้อมูลพรรณไม้ระบุมีใบย่อย 5 ใบแยกออกจากจุดเดียวกัน เหมือนกางนิ้วมือ
- จุดที่ช่วยจำ
- คำว่า 5 กลีบของดอก กับ 5 ใบย่อย เป็นคนละส่วนของต้นไม้เด้ออ ดูภาพและคำอธิบายโครงสร้างได้จาก ระเบียน Tabebuia rosea ของ NParks
ชื่อเล่นคล้ายกัน แปลว่าเป็นต้นเดียวกันไหมนะ?
ไม่จำเป็นเลยคร้าบ เรื่องนี้ไม่ได้มีแค่เมืองไทยด้วยนะ NParks เล่าว่าต้น Trumpet Tree ในสิงคโปร์ก็มีฉายา “Singapore’s Sakura” ทั้งที่เป็นต้น Tabebuia rosea ไม่ใช่ต้นเชอร์รี เราเลยมองชื่อเล่นพวกนี้เป็นภาพจำของความสวยได้ แต่ถ้าจะเทียบว่าต้นไหนคือต้นไหน ควรดูชื่อพรรณไม้กับรายละเอียดของดอกและใบประกอบกันด้วย ไม่อย่างนั้นเดี๋ยวคุยกันสนุกอยู่ตั้งนาน แต่คนละต้นเฉย 555
จำเดือนดอกบานอย่างเดียว พอไหม?
ถ้าเป็นการนัดไปชมดอกจริง ๆ เรายังไม่อยากให้จำแค่ชื่อเดือนนะ อย่างญี่ปุ่นเอง JNTO อธิบายว่าแนวการบานของซากุระค่อย ๆ เคลื่อนจากทางใต้ขึ้นไปทางเหนือ ส่วนข้อมูลแต่ละพันธุ์ก็มีช่วงที่ต่างกัน ดังนั้นคำว่า “ไปดูดอกที่ญี่ปุ่น” ยังมีคำถามต่อว่าไปที่ไหน และไปดูพันธุ์อะไร ก่อนเดินทางก็ดูรายงานของพื้นที่นั้นในปีที่จะไปอีกที จะตรงเรื่องกว่าหยิบช่วงเวลาในภาพหนึ่งภาพมาใช้กับทุกต้นเนอะ
สำหรับการดูต้นไม้ใกล้บ้าน โพยนี้ชวนให้เราเพิ่มอีกคำถามจาก “สีอะไร?” เป็น “ดอกทรงไหน ใบหนึ่งแผ่นหรือเป็นใบย่อย แล้วป้ายชื่อเขียนว่าอะไร?” ไม่ต้องท่องชื่อวิทยาศาสตร์ให้หมดก็ได้ แค่เริ่มเห็นว่าความชมพูเหมือนกันไม่ได้แปลว่าเหมือนกันทั้งต้น การเดินผ่านวิวเดิม ๆ ก็น่าสนุกขึ้นอีกนิดแล้วละ 🌸
[ ส่วนที่เหมือนกันของซากุระไทย และซากุระญี่ปุ่น ! 🌸🇹🇭🇯🇵 ]
ถ้าพูดถึงซากุระญี่ปุ่น ก็หมายถึงกลุ่ม Cherry Blossom ที่มีหลายชนิดและหลายพันธุ์นะ (ดูตัวอย่างพันธุ์จาก JNTO) ส่้วนซากุระเมืองไทยที่เราเห็นกันในภาพ ก็จะเป็นฉายาที่เรียกกันติดปากของต้นชมพูพันธุ์ทิพย์ และต้นพญาเสือโคร่ง
ทีนี้ เรามาพูดถึงสิ่งที่เหมือนกันก่อน
✅ ทั้งสามเป็นไม้ผลัดใบก่อนออกดอก คือน้อง ๆ เขาจะทิ้งใบก่อนออกดอก" เหมือนกัน เมื่อถึงฤดูกาล ใบไม้จะร่วงจนหมดต้น แล้วผลิดอกสีชมพูออกมาพร้อมกัน
✅ มีฤดูกาลบานสะพรั่ง (Full Bloom) ที่คล้ายกัน (และอาจใกล้เคียงกันมาก โดยเฉพาะชมพูพันธุ์ทิพย์กับต้นซากุระ)
✅ ต้นไม้ทั้ง 3 ต้นให้ดอกในโทนสีชมพู (ตั้งแต่อ่อนไปจนถึงเข้ม)
✅ ดอกที่บานสะพรั่ง มีความอ่อนแอต่อลมและฝน
.
ทีนี้ ถ้าเราจะพูดถึงเรื่องความเหมือนกัน ก็คงต้องหยิบ นางพญาเสือโคร่ง กับ ต้นซากุระ มาพูดถึงกันเพราะ 2 ต้นไม้นี้ มาจากวงศ์เดียวกันนั่นเองคร้าบ
ทั้งคู่คือต้นไม้ในวงศ์กุหลาบ (Rosaceae) และอยู่ในสกุล Prunus เหมือนกัน เรียกได้ว่าเป็น "เชอร์รี" สายพันธุ์ใกล้ชิดกันมาก
ซึ่งถ้ายกซากุระญี่ปุ่นแบบดอกชั้นเดียว เช่น Somei Yoshino มาเทียบกับนางพญาเสือโคร่ง จะเห็น 5 กลีบแยกจากกันชัดเจน และมีก้านดอกยาวเหยียดออกมาจากกิ่ง ร่วงหล่นทีละกลีบเหมือนกัน (แต่ไม่ได้หมายความว่าซากุระญี่ปุ่นทุกพันธุ์จะมีแค่ 5 กลีบนะ แบบดอกซ้อนมีมากกว่านั้น)
แล้วก็ต้นไม้ทั้ง 2 ชนิดนี้ ต่างต้องการความเย็นในการกระตุ้นการออกดอก
แน่นอนว่า ซากุระญี่ปุ่นบานหลังผ่านพ้นฤดูหนาว คือไม่ได้หนาวแบบโอโห หิมะยังตกอยู่น่ะนะ เป็นหนาวอุณหภูมิหลัก 10 กลาง ๆ
ส่วนต้นนางพญาเสือโคร่งจะเจริญเติบโตและออกดอกได้ดีเฉพาะพื้นที่ที่มีระดับความสูงและอากาศหนาวเย็น เช่นทางภาคเหนือหรืออีสานตอนบนของไทย
— — — — — — — — — — — — — —
[ แล้วทั้ง 3 ต้นมันแตกต่างกันยังไงบ้างละ ? ]
เริ่มกันที่นางพญาเสือโคร่งก่อน เพราะเหมือนกันจนแทบจะแยกยากนิดนึง แต่ถ้าหยิบมาวางเทียบกัน ก็แยกง่ายเลยละ
🌸🇯🇵 ซากุระญี่ปุ่น ปลายกลีบดอกมักจะมี "รอยหยักแฉก" (Cleft) เว้าเข้าไปตรงกลางอย่างชัดเจน
🌸🇹🇭 นางพญาเสือโคร่ง ปลายกลีบดอกจะเป็นทรงรี มนๆ ไม่ค่อยมีรอยหยัก
🌸🇯🇵 ซากุระญี่ปุ่น มีสีมพูออกไปโทนอ่อนกว่า
🌸🇹🇭 นางพญาเสือโคร่ง มีสีชมพูที่เข้มกว่า (นิสนึง)
🌸🇯🇵 ซากุระญี่ปุ่น เป็นไม้เมืองหนาวในเขตอบอุ่น คือจะโตได้ดีในภูมิอากาศที่ครบ 4 ฤดูกาล
🌸🇹🇭 นางพญาเสือโคร่ง พืชที่เติบโตได้ดีในภูมิอากาศแบบกึ่งเขตร้อน แต่เพราะเป็นญาติห่าง ๆ กับซากุระญี่ปุ่นคือเป็นต้นไม้ที่ต้องอาศัยความเย็น เราเลยจะเห็นน้องออกดอกเบ่งบานได้สวยแถวภาคเหนือ
.
เอาละต่อมา เทียบกับชมพูพันธุ์ทิพย์กันต่อ
คือต้นชมพูพันธุ์ทิพย์ อันนี้แตกต่างเป็นชัดเจน ตั้งแต่บนลงล่างเลยละ ยกเว้นแค่สีชมพูที่มีโทนคล้ายกัน (แต่ก็คนละแพนโทนอีกละน้า555)
🌸🇯🇵 ซากุระญี่ปุ่นแบบดอก 5 กลีบ เช่น Somei Yoshino กลีบแยกจากกัน ปลายกลีบมีรอยหยักแฉ
🌸🇹🇭 ชมพูพันธุ์ทิพย์ ดอกเป็นรูป "แตร" โคนเชื่อมติดกัน ปลายบานออก กลีบดูยับย่น
🌸🇯🇵 ซากุระญี่ปุ่น ตัวดอกร่วง "ทีละกลีบ" ปลิวไปตามลม เหมือนกับนางพญาเสือโคร่ง
🌸🇹🇭 ชมพูพันธุ์ทิพย์ ร่วงหล่นลงมา "ทั้งดอก" (โคนหลุดลงมาด้วย)
🌸🇯🇵 ซากุระญี่ปุ่น ชอบอากาศเย็น
🌸🇹🇭 ชมพูพันธุ์ทิพย์ ชอบอากาศร้อนชื้น ปลูกได้ดีในพื้นที่ราบและในเมือง (เช่น กรุงเทพฯ)
— — — — — — — — — — — — — —
[ ประวัติศาสตร์ต้นไม้สีชมพูทั้ง 3 ชนิด ฉบับไม่เครียด ไม่ง่วง (มั้ง 😆) ]
🌸🇯🇵 ซากุระญี่ปุ่น
เพื่อน ๆ ทราบไหมว่าซากุระญี่ปุ่นที่เราเห็นตามลำคลองหรือในเมืองญี่ปุ่นเนี่ย ส่วนใหญ่จะเป็นสายพันธุ์ “Somei Yoshino (โซเมโยชิโนะ)”
ที่เราพูดถึงสายพันธุ์ตรงนี้มาก่อนเพราะว่าจะได้เล่าเกร็ดความเป็นมาได้ง่าย ๆ หน่อย คือ สายพันธุ์ Somei Yoshino อันที่จริงมันไม่ใช่สายพันธุ์ดั้งเดิมหรือต้นกำเนิดนะ เพราะสายพันธุ์นี้เกิดขึ้นในยุคเอโดะจากการผสมพันธุ์ไขว้ไปมาจนได้ดอกที่สวย (คือเป็นวิธีทาบกิ่ง/ตอนกิ่ง แบบที่เราเรียนในวิชาเกษตรตอนเด็ก ๆ นี่ละ)
แต่เราไม่ได้หมายความว่าต้นซากุระไม่ได้มีต้นกำเนิดมาจากญี่ปุ่นนะ คือต้นซากุระในญี่ปุ่นมันก็เป็นต้นไม้ประจำถิ่นนี่ละ ในยุคโบราณมันก็เป็นต้นไม้ทั่วไป คนพบหาง่าย จนไม่สนใจมัน คนญีุ่่ปุ่นสมัยก่อน จะเห่อ "ดอกบ๊วย" (Ume) ที่รับวัฒนธรรมมาจากจีนแผ่นดินใหญ่ต่างหากละ
จนต่อมาพอเริ่มชาตินิยมขึ้น (อ้าว แน่นอน เราจะไปชอบของต่างประเทศทำไมละ ใช่มะ 555) ในยุคเฮอัน ชาวญี่ปุ่นเริ่มหาเอกลักษณ์ของตัวเอง ประกอบกับดดอกซากุระมันบานสะพรั่งช่วงฤดูใบไม้ผลิพอดี กลุ่มชนชั้นสูงเลยเริ่มเปลี่ยนเทรนด์มาจัดปาร์ตี้จิบสาเกใต้ต้นซากุระแทน ก็เป็นจุดเริ่มต้นวัฒนธรรม "ฮานามิ" ของญี่ปุ่น
.
🌸🇹🇭 นางพญาเสือโคร่ง
เพื่อน ๆ ทราบไหมว่าต้นนางพญาเสือโคร่งมีชื่อเรียกในภาษาญี่ปุ่นว่า หิมาลายาซากุระ อันนี้ของจริงนะ 😆
นางพญาเสือโคร่ง เดิมทีเป็นพืชท้องถิ่นที่มีสายเลือดวิ่งยาวมาจากเทือกเขาหิมาลัย (ก็พาดผ่านอินเดีย พม่า)
🤩 จุดที่ทำให้เราว้าวก็คือว่า เดิมทีเราคิดว่าต้นไม้ที่โตในอากาศเย็นแบบนี้ แล้วดูไม่ได้จะหาง่าย ๆ เท่าไรในเมืองไทย (หรืออาจเพราะเราอยู่ใน กทม. ด้วยหรือเปล่า) จึงทำให้คิดไปเองว่า ต้นไม้สวยแบบนี้ คงต้องนำเข้าชัวร์ ๆ ……
ปรากฏว่าต้นนางพญาเสือโคร่ง เป็นต้นไม้ที่กระจายมาเองตามธรรมชาติจ้าาา และถือเป็น "พืชท้องถิ่น" (Native Species) แล้วคนไทยก็ค่อย ๆ นำมาขยายพันธุ์เพิ่มเติม
ก็ไม่แปลกใจแล้วละ ที่มีชื่อฉายาว่า ซากุระเมืองไทย (ตัวจริง) 👍👍
ส่วนชื่อ "นางพญาเสือโคร่ง" ไม่ได้มาจากการที่เสือชอบมาตะปบต้นไม้นะครับ แต่มาจาก "ลวดลายของเปลือกต้น" ที่มีลายขวางเป็นบั้งๆ คล้ายลายของเสือโคร่ง ในขณะที่ตัวดอกของนางก็สวยงามเหลือเกิน สมควรได้รับมงให้ชื่อ “นางพญา" ไปเลยก็แล้วกัน 🐅
.
🌸🇹🇭 ชมพูพันธุ์ทิพย์
อันนี้เราขอมอบฉายาให้เองเลยนะ ซากุระเมืองกรุง(เทพ) 🤣
รับชมได้ง่าย ๆ ที่หน้าบ้านของท่าน
ตอนแรกเราอะเข้าใจว่าต้นชมพูพันธุ์ทิพย์ ที่เห็นได้ไม่ยากในช่วงนี้ น่าจะเป็นต้นไม้ประจำถิ่น …. แต่ผิดถนัดค้าบบบผม ❎❎
นี้ไม่ได้เติบโตเองในไทยตั้งแต่แรก แต่ว่าถูกนำเข้ามาเมื่อปี พ.ศ. 2500 โดย หม่อมราชวงศ์พันธุ์ทิพย์ บริพัตร ซึ่งเดิมทีมันชื่อ Pink Trumpet Tree แต่เพื่อเป็นเกียรติแก่ผู้นำเข้า เลยตั้งชื่อไทยเพราะๆ ว่า "ชมพูพันธุ์ทิพย์" นั่นเองคร้าบ
โอเคพอพูดเรื่องนำเข้า เราก็คิดว่า เออ ก็คงไม่พ้นอินเดีย ศรีลังกา เพื่อนบ้านเราอีกแน่ ๆ เพราะคุ้นกับชื่อชมพูอินเดีย ….. แต่ผิดถนัดค้าบบบผม ❎❎ (ตกลงว่าเรารู้เรื่องจริงไหมเนี่ย 555)
แต่ถิ่นกำเนิดที่แท้จริงมาจากอเมริกาใต้เลยเด้อออ
เพราะต้นชมพูพันธุ์ทิพย์ น้องเป็นต้นไม้ประจำชาติของประเทศเอลซัลวาดอร์อีกด้วยนะ 🇸🇻
.
ถ้าเพื่อน ๆ ชอบชวนสงสัยเรื่องธรรมชาติใกล้ตัวแบบนี้ ลองเปิด หมวดวิทยาศาสตร์และเรื่องรอบตัว ของพวกเราไว้อ่านต่อได้ เป็นชั้นรวมเรื่องในหมวดให้เลือกสำรวจตามความสนใจนะ
#InfoStory #ซากุระ
#ซากุระเมืองไทย #ชมพูพัน
แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม
- บทความ รวมทุกเรื่องน่ารู้ “ชมพูพันธุ์ทิพย์” มนต์เสน่ห์สีชมพูแห่งฤดูร้อน จากเว็บ pptvhd36
- บทความ ชมพูพันธุ์ทิพย์ ไม้ยืนต้น ดอกสวย ทนสภาพอากาศ จากเว็บ บ้านและสวน
- บทความ นางพญาเสือโคร่ง จาก สำนักวิจัยและพัฒนาป่าไม้ กรมป่าไม้
- บทความ นางพญาเสือโคร่ง จากเว็บ doisuthepnaturecenter
- บทความ What Do Cherry Blossoms Represent in Japanese Culture? จากเว็บสายการบิน JAL
- บทความ What are sakura, and what do they mean in Japan? จากเว็บ Japan Travel
