อยากรู้เรื่องอะไร?

Search

ชวนรู้จัก "ไข่ผำ" คาเวียร์แห่งวงการผัก พืชจิ๋วที่เล็กที่สุดในโลก 🍀🤏

วันก่อนเราเพิ่งดูสารคดีที่พูดถึงเจ้าน้องพืชจิ๋วตัวนี้ บ […]

วันก่อนเราเพิ่งดูสารคดีที่พูดถึงเจ้าน้องพืชจิ๋วตัวนี้

บางทีเราก็แอบสับสนกับ จอกแหน ที่ขึ้นบนแอ่งน้ำหรือสระน้ำ 🍀

ซึ่งจริง ๆ จะสับสนก็ไม่แปลก เพราะพืชน้ำจิ๋ว ๆ หลายอย่างมองผ่าน ๆ ก็คล้ายกันเนอะ แต่คำว่า duckweed ไม่ได้แปลว่าทุกชนิดจะไม่มีรากนะ ส่วนไข่ผำในสกุล Wolffia ที่เราคุยกันในโพสนี้ ไม่มีราก ตามคำอธิบายใน ฐานข้อมูลพฤกษศาสตร์ของ Kew คร้าบ

วันนี้พวกเรา InfoStory ขอพาเพื่อน ๆ ไปรู้จัก “ไข่ผำ” พืชจิ๋วซุปเปอร์ฟู้ดอันนี้กัน ! 🥰

อินโฟกราฟิก Wolffia ไข่ผำ มีภาพเม็ดสีเขียวเป็นกอง บนปลายนิ้วและช้อนไม้ พร้อมภาพอาหารและแหล่งน้ำ

— — — — — — — — — — — — — — — —

Wolffia ไข่ผำคืออะไรนะ?

ไข่ผำ หรือที่บางคนเรียกว่า ไข่น้ำ เป็นพืชน้ำขนาดเล็กที่สุดในโลก มีขนาดตั้งแต่เพียง 0.1-1 มิลลิเมตร (แต่บางแหล่งก็บอกประมาณ 1.5 มิล…พวกเราก็ไม่เคยไปวัดดูแฮ่ะ แห่ะ ๆ😅) และมีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Wolffia พืชชนิดนี้ได้รับฉายาว่า "คาเวียร์สีเขียว" (Green Caviar) เนื่องจากมีรูปร่างคล้ายไข่ปลาคาเวียร์และสีเขียวสดใสที่ชวนให้นึกถึงธรรมชาติ (แน่นอนว่าฉายาเหล่านี้ก็มาการใช้จินตนาการเทียบเนอะ 🤩)

ดูจากชื่อแล้ว “ไข่ผำ” คล้ายๆกับเหมือนจะเป็นพืชของไทยเนอะ แต่อันที่จริงแล้วไข่ผำสามารถพบได้ในแหล่งน้ำจืดทั่วโลก (โดยเฉพาะผิวน้ำในแหล่งน้ำนิ่งอย่างบ่อหรือหนองน้ำ) และมีบทบาทสำคัญทั้งในระบบนิเวศและวัฒนธรรมอาหารในหลายภูมิภาค โดยเฉพาะประเทศที่มีอากาศอบอุ่น แต่อย่างไรก็ดีสำหรับเรา เราคิดว่าไข่ผำของไทยจะโดดเด่นพอสมควรนะ

.

จากที่เราหามาคือ ไข่ผำมันปลูกง่ายก็จริง แต่มันก็ไม่ได้ดูแลง่ายขนาดนั้น (แต่พวกเราไม่เคยปลูกนะคร้าบ)

จนทำให้ไข่ผำเนี่ย เขามีฉายาว่า “ พืชจิ๋ว ตัววัดค่าความสะอาดของแหล่งน้ำ” ประมาณนี้เลย 🤩

ไข่ผำจะเติบโตได้ดีในแหล่งน้ำที่นิ่ง เช่น บ่อหรือทะเลสาบ โดยพืชชนิดนี้สามารถเพิ่มจำนวนขึ้นเป็นสองเท่าในเวลาเพียงสองวัน ทำให้เป็นพืชที่สามารถครอบคลุมผิวน้ำในพื้นที่ขนาดใหญ่ได้อย่างรวดเร็ว ในบางพื้นที่ไข่น้ำยังช่วยควบคุมการเพิ่มจำนวนของยุงและการบูมของสาหร่าย* อย่างไรก็ตาม หากปล่อยให้อยู่ในธรรมชาติโดยไม่ได้ควบคุม ไข่น้ำอาจเป็นปัญหาเพราะมันสามารถปิดกั้นแสงแดดไม่ให้ลงถึงพืชใต้น้ำ ซึ่งส่งผลต่อปริมาณออกซิเจนและทำให้สัตว์น้ำขาดอากาศหายใจได้

*สั้นๆ นะ การบูมของสาหร่ายหรือ สาหร่ายสะพรั่ง “มลภาวะจากธาตุอาหารพืช” (Nutrient Pollution) ซึ่งมันจะกระทบกับระบบนิเวศและคุณสมบัติทางเคมีของแหล่งน้ำ

.

หนึ่งในจุดเด่นที่ไม่พูดถึงคงไม่ได้เลย (แค่ชื่อหัวข้อก็พูดถึงแล้ว😅) ก็คือรูปร่างขนาดที่จิ๋วของน้องไข่ผำ

ไข่ผำมีรูปร่างเป็นเม็ดกลมรีขนาดเล็กจนแทบมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ไข่น้ำเป็นพืชน้ำในวงศ์ Araceae มีขนาดเล็กกว่าเมล็ดเกลือบนโต๊ะอาหาร โดยมีเส้นผ่านศูนย์กลางเพียงประมาณ 1/64 นิ้ว หรือน้อยกว่า 0.5 มิลลิเมตร ดอกและผลของมันเล็กจนมองด้วยตาเปล่าไม่เห็น แต่พอมองรวม ๆ กันเราก็จะเห็นเป็นก้อนสีเขียวหนืด ๆ ประมาณนี้

เราไปดูใน tiktok ที่เค้าส่องผ่านกล้องจุลทรรศน์จะเห็นโครงสร้างของน้องไข่ผำ ซึ่งเราเลยไปาหเพิ่ม ได้ความดังนี้

ภายในไข่ผำมี…

- ลำต้นเทียม (Thallus): โครงสร้างหลักที่ทำหน้าที่คล้ายใบและลำต้นในเวลาเดียวกัน มีสีเขียวเนื่องจากคลอโรพลาสต์ที่ใช้ในการสังเคราะห์แสง

- ช่องอากาศ (Air Spaces): ตรงนี้ขอแก้ความเข้าใจของพวกเรานิดนึงนะ คำอธิบายสกุล Wolffia ของ Kew ระบุว่าไม่มีช่องอากาศ จึงไม่ควรอธิบายการลอยน้ำของไข่ผำด้วยช่องอากาศแบบที่เราเขียนไว้เดิมคร้าบ

- ไม่มีราก: ไข่ผำไม่มีรากหรือกิ่งก้านเหมือนพืชทั่วไป ทำให้มันพึ่งพาการดูดซับสารอาหารและน้ำจากแหล่งน้ำโดยตรง

- เม็ดแป้ง (Starch Granules): ทำหน้าที่เป็นแหล่งพลังงานสำรองสำหรับการเจริญเติบโตและการขยายพันธุ์

ถึงแม้จะมีโครงสร้างเรียบง่าย แต่ไข่ผำสามารถเพิ่มจำนวนได้อย่างรวดเร็วผ่านการแบ่งตัวแบบไม่อาศัยเพศ (Asexual Reproduction) และบางครั้งอาจออกดอกเล็ก ๆ ที่แทบมองไม่เห็น ซึ่งเป็นกระบวนการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศอีกด้วยนะ

(วิชาการเกินไปมั้ยน้าา 😊)

.

สุดท้ายนี้ หลายคนก็คงจะนึกถึงคำว่า “Superfood” เวลาที่นึกถึงไข่ผำกันเนอะ เอ…ว่าแต่สารอาหารมันมากมายขนาดนั้นเลยเหรอ ?

คือการเป็น "ซูเปอร์ฟู้ด" ก็เป็นได้เนื่องจากมีสารอาหารครบถ้วน ทั้งโปรตีน วิตามิน แร่ธาตุ และสารต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งไข่ผำ จัดว่าเป็นซูเปอร์ฟู้ดที่มีโปรตีนครบถ้วนและมีกรดอะมิโนจำเป็นทั้งหมด

📌 โปรตีนต่อหน่วยน้ำหนักแห้ง อยู่ที่ประมาณ 40% !!

เทียบกับพืชที่มีโปรตีนสูงสุดคุ้นเคย

- ถั่วเหลือง (36%)

- ถั่วเลนทิล (24%)

- ควินัว (14%)

📌 ไข่ผำเป็นพืชเพียงชนิดเดียวที่ให้วิตามินบี 12 ได้ (โดยปกติจะพบในเนื้อสัตว์ ไข่ นม)

📌 แคลเซียมเทียบเท่าผักโขมประมาณ 4.5 ถ้วยต่อหนึ่งถ้วยของไข่ผำ

เทียบกับ

- นมวัว: 1 แก้ว (240 มล.) มีแคลเซียมประมาณ 300 มิลลิกรัม

- ผักโขม (Spinach): 100 กรัม มีแคลเซียมประมาณ 99 มิลลิกรัม

📌สรุปสารอาหารอื่น ๆ สั้น ๆ

- ไฟเบอร์เทียบเท่ากับขึ้นฉ่าย 7 ต้น

- ธาตุเหล็กเท่ากับบร็อคโคลี่ 10 ถ้วย

- สังกะสีเท่ากับถั่วลันเตา 2 ถ้วย

- โอเมก้า 3 ถึงแม้ว่าจะน้อยกว่าปลาแซมอนเยอะอยู่ หากแต่ว่า นี่มันเป็นพืชที่ให้โอเมก้า 3 ได้ไม่น้อยเลย ตรงนี้เราก็มองถึงเรื่องอาหารแห่งอนาคตนะ

.

มองพืชจิ๋ว แล้วอยากสงสัยเรื่องธรรมชาติต่อ

จากเม็ดสีเขียวเล็ก ๆ พวกเราก็เผลอไปสงสัยต่อได้ตั้งแต่ชื่อเรียก รูปร่าง ไปจนถึงเรื่องของแหล่งน้ำเลยเนอะ ใครชอบมุมชวนมองธรรมดาให้มีคำถาม ลองเปิด คลังวิทยาศาสตร์และเรื่องรอบตัวของ InfoStory แล้วเลือกเรื่องธรรมชาติที่อยากอ่านต่อได้เลยนะคร้าบ ตรงนี้เป็นทางเข้าหมวดรวม ไม่ใช่บทความยืนยันข้อมูลอาหารหรือสารอาหารของไข่ผำนะ

#InfoStory #ไข่ผำ

#Wolffia #watermeal

แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม

- บทความ The World's Smallest Fruit Is Stunningly Nutritious จากเว็บ foodrepublic

- บทความ Watermeal may become an essential food for astronauts จากเว็บ earth

- บทความ “ไข่ผำ Super Food” พืชจิ๋วมหัศจรรย์ จากสถานบันพัฒนาองค์กรชุมชน

- บทความ “ผำ” พืชจิ๋วพื้นบ้าน จากเว็บ มหาวิทยาลัยมหิดล

- บทความ ไข่ผำ พืชจิ๋วพลังยักษ์ จากเว็บ gardenandfarm