Warming/cooling fruits — ผลไม้ฤทธิ์ร้อน-เย็นตามแนวคิดแพทย์จีน
เมื่อสักต้นเดือนที่ผ่านมา มันมีบุฟเฟ่ต์ทุเรียนที่เพิ่งจัดไปที่ Makro แล้วมันก็มีเพื่อนเราคนนึงที่ชอบกินทุเรียนมาก ๆ
ก็เลยคุยกันว่า เอ้อ พี่ไม่น่าพลาดที่แม็คโครเขาจัดบุฟเฟ่ต์ทุเรียนเลยนะ น่าจะคุ้มอยู่
พี่เขาก็บอกว่า ทุกวันนี้กูก็กินทุเรียนตามรถเข็นป้าแถวบ้านจนร้อนในระเบิดเต็มปากแล้วเนี่ย 🤣
แล้วเพื่อนอีกคนก็บอกว่า พี่ลองกินพวกผลไม้พวกมังคุดเข้าไปเสริมธาตุเย็นสิ 🧊
🤔ส่วนตัวเราที่นั่งฟังก็เลยได้คิดต่อไปพลางๆเรื่องอาหารฤทธิ์ร้อน-เย็น
พอดีว่าเราไม่ค่อยชอบกินทุเรียน เลยไม่เคยประสบกับอาการร้อนในจากการกินทุเรียนแบบเยอะ ๆ แต่จะเป็นช่วงที่กินของทอดติดต่อกันสัก 2 วัน (แค่ 2 วันก็ร้อนในเต็มปากแล้ว งงมาก 😵)
งั้นวันนี้พวกเรา InfoStory ขอพาเพื่อน ๆ ไปรู้จักกับเรื่องราวของอาหารฤทธิ์ร้อน-เย็น ผ่านการกินผลไม้กันดีกว่า !
ไว้เดี๋ยวโพสต่อ ๆ ไป เราจะทำเกี่ยวกับตัวอาหารกันต่อนะ !

— — — — — — — — — — — — — — — —
[ 💡เจาะที่มาที่ไป ทำไมการกินอาหารถึงต้องดูสมดุลฤทธิ์ร้อน - เย็นกันนะ ? ]
เท่าที่เราค้นหามา แนวคิดการแบ่งอาหารเป็นฤทธิ์เย็น-ร้อนแบบนี้นี้มีรากฐานมาจาก ศาสตร์การแพทย์แผนจีน (Traditional Chinese Medicine - TCM) ที่มีอายุนับพันปีเลยละ โดยอยู่บนพื้นฐานของปรัชญา "หยิน-หยาง" (Yin-Yang)
เชื่อว่าเพื่อน ๆ คงน่าจะเดาได้เนอะ เพราะตำราแพทย์จีนโบราณส่วนใหญ่ ก็เริ่มจากจากรากฐานสำคัญคือ ปรัชญาและการสังเกตธรรมชาติ (เอาแล้ว เริ่มจะยาวแล้วน้า อย่าเพิ่งหาวกันนนน 🤣)
คือ ย้อนกลับไปในยุคเต๋าโบราณเมื่อราว 800-400 ปีก่อนคริสตกาล คนยุคนั้นเขาสังเกตเห็นว่าทุกสิ่งในจักรวาลล้วนมีสองขั้วตรงข้ามกันเสมอ เช่น กลางวันคู่กับกลางคืน ความร้อนคู่กับความเย็น การเคลื่อนไหวคู่กับความนิ่ง อินโฟกราฟิกสวยๆต้อง ๆ คู่กับเพจ InfoStory เย้ย… มีแอบหยอดตัวเอง แห่ะๆ
👲 พวกเขาตั้งชื่อคู่พลังนี้ว่า "หยิน (阴) และ หยาง (阳)"
ในที่นี้ เราอยากให้มองว่า หยิน เป็นพลังเย็น และหยาง เป็นพลังร้อน เพื่อเข้าใจง่าย ๆ
ต่อมา แนวคิดนี้ถูกจัดระเบียบผ่านโหราจารย์ชื่อดัง "โจวเหยียน" (Zou Yan) ช่วงศตวรรษที่ 5-3 ก่อนคริสตกาล และถูกนำเข้าไปสู่ราชสำนักจีน กลายเป็นรากฐานสำคัญของระบบแพทย์หลวง ซึ่งเป็นจุดกำเนิดของการใช้หยิน-หยาง สำหรับการใช้วินิจฉัยและรักษาโรค ด้วยหลักการง่ายๆ คือเติมในสิ่งที่ร่างกายขาด และลดสิ่งที่ร่างกายมีเกิน เพื่อคืนสมดุล "ชี่" (气) หรือพลังชีวิตกลับคืนสู่ร่างกาย นั่นเอง
กลับมาที่ปัจจุบัน การกินถือว่าเป็นกิจกรรมที่สำคัญมากกกเนอะ เครียดก็กิน เหนื่อยก็กิน แฮปปี้ก็กิน ออกกำลังกายก็กิน หรือ จะลดน้ำหนักก็ยังต้อง(เลือก)กิน เลยเนอะ
ปรัชญาแนวคิดแบบหยิน-หยาง ก็เลยนำมาปรับใช้กับอาหารนี่ละ
แต่ในบทความนี้เราจะเน้นไปที่ผลไม้กันก่อนนะ เพราะตัวเริ่มเรื่องของเราคือเพื่อนที่กินทุเรียนจนเป็นร้อนใน 555
.
🤓 เพิ่มเติมนิดนึง เราว่าน่าสนใจดี
ถ้าเรานึกภาพหยินหยาง เพื่อน ๆ คงจะนึกถึงวงกลมหยดน้ำสีดำ สีขาว (แนวจีน ๆ เนอะ) อัตราส่วนมันน่าจะดูเท่ากัน
แต่ แต่ ! ความหมายของหยิน-หยางในแพทย์แผนจีน ความสมดุลของหยิน-หยาง อาจไม่ได้หมายถึงอย่างละ 50/50 น้าาา เขาบอกว่า “หยาง” ควรจะมากกว่าหยินประมาณ 10% (อันนี้เราฟังจากยูทูปช่อง Klaoshow มา คุณหมอพูดเองเลย เราก็เพิ่งทราบเหมือนกันแห่ะ) 💡
ดังนั้น การมี "หยาง" ที่คึกคักและสมบูรณ์อยู่บนรากฐานของ "หยิน" ที่เพียงพอ จึงเป็นสภาวะของคนที่มีสุขภาพดี
— — — — — — — — — —
[ ผลไม้ฤทธิ์ร้อน-เย็น 🍉🍈🍍]
โอะโห… กว่าจะมาเข้าเรื่องผลไม้ 5555 🤣
แต่เราคิดว่าหัวใจสำคัญของเรื่องนี้คือหลักการมากกว่า เลยเขียนข้างบนซะยาวเชียว
🔥 ผลไม้ฤทธิ์ร้อน ในโพสนี้เราจะหมายถึง ผลไม้ฤทธิ์ร้อนส่วนใหญ่มักมีรสหวานจัด น้ำตาลสูง เนื้อแน่น ให้พลังงานสูง และสามารถกระตุ้นระบบเผาผลาญให้ร่างกายอบอุ่นขึ้น ยกตัวอย่างเช่น
- ทุเรียน
ยกฉายาให้เลย "ราชา" แห่งผลไม้ฤทธิ์ร้อน นอกจากปริมาณน้ำตาลแล้ว นอกจากน้ำตาลแล้ว ทุเรียนยังมีซัลเฟอร์ (กำมะถัน) ที่ค่อนข้างสูง ที่จะปล่อยความร้อนมากเป็นพิเศษ (เออ แต่มันก็อร่อยนินา 😆👍)
ซัลเฟอร์ในทุเรียนยังเป็นอีกหนึ่งเหตุผลที่ ไม่แนะนำให้กินพร้อมเหล้านะคร้าบบ (มันจะขัดขวางการทำงานของเอนไซม์ในตับที่ทำหน้าที่ย่อยสลายแอลกอฮอล์ นั่นเอง 🥲 เอ้า จะนอกเรื่องอีกแล้ววว)
- ขนุน
ผลขนุนสุกถูกจัดอยู่ในกลุ่มร้อนเพราะมีรสหวานจัดและน้ำตาลสูง (กลูโคส+ซูโครส)
- มะม่วงสุก (Ripe Mango)
มะม่วงสุกถูกเปลี่ยนฤทธิ์จากเย็นเป็นร้อนตามระดับความสุก ความหวานที่เพิ่มสูงขึ้น
- มะละกอสุก (Ripe Papaya)
เอ้าาาา อันนี้เรานึกว่าเป็นธาตุเย็นซะอีกก เพราะกินแล้วมันชุ่มฉ่ำ
แต่อันที่จริงที่มันออกไปทางธาตุร้อนเนี่ย ก็เพราะมันสัมพันธ์กับปริมาณน้ำตาลที่สูง นั่นเอง
🔥 การที่เราทานผลไม้ฤทธิ์ร้อนมากเกินไป อย่างเพื่อนเรากิน(เสมือน)บุฟเฟ่ต์ทุเรียนเนอะ ก็จะเป็นอาการหยินพร่อง ร่างกายร้อนภายใน คอแห้ง ปากแห้ง มือเท้า ร้อน เหงื่อออกบ่อย รักษาด้วยอาหารหรือยาที่มีฤทธิ์เย็น นั่นเอง
.
🥶 ผลไม้ฤทธิ์เย็น หลัก ๆ ก็จะเป็นผลไม้ฤทธิ์เย็นมักมีน้ำสูง รสหวานที่ไม่หวานจัด และมีคุณสมบัติช่วยระบายความร้อน เติมความสดชื่น และช่วยขับปัสสาวะ ยกตัวอย่างเช่น
- แตงโม & แคนตาลูป
อันนี้แน่นอนอยู่แล้ว มันสดชื่นของจริง ผลไม้กลุ่มนี้จะมีน้ำมากกว่า 90% และอุดมด้วยโพแทสเซียม ช่วยขับปัสสาวะ ลดอุณหภูมิร่างกายได้ดี
- ชมพู่
ผลไม้ที่มีน้ำสูงถึง 93% แน่นอนว่าฤทธิ์เย็นเลย (เราก็ชอบกินคู่กับแตงโม มันคล้ายร้อนได้ดีนะ)
- มังคุด
เราไปค้นหามา เขามีฉายาด้วยนะ ตรงข้ามกับทุเรียนเลย “ราชินีแห่งผลไม้ฤทธิ์เย็น” มีสารแซนโทนที่สูง เป็นสารในกลุ่มของฟลาโวนอยด์ (flavonoids) ต้านอนุมูลอิสระ ต้านอักเสบ เอาง่าย ๆ มันก็ฤทธิ์เย็นนะแหละ (โอะโห เพื่อนเราก็แม่นอยู่เหมือนกันนะเนี่ย 🤣)
.
สรุปสั้น ๆ ผลไม้ ฤทธิ์ร้อน หรือ ฤทธิ์เย็น พอจะสังเกตได้จากอะไรได้บ้างนะ ? 🤔
🔥 ฤทธิ์ร้อน ปริมาณน้ำและลักษณะของเนื้อผลไม้ เนื้อแน่น เหนียว หวานมัน
🥶 ฤทธิ์เย็น เนื้อฉ่ำน้ำ รสจืด, รสขม, รสเปรี้ยว หรือ อาจมีรสหวานที่ไม่หวานมาก
— — — — — — — — — —
[ รู้ไว้ใช่ว่า ? ผลไม้ที่มีฤทธิ์เย็น อาจกลายเป็นฤทธิ์ร้อนได้ด้วยนะ ! ]
คอนเซ็ปต์ง่าย ๆ เลยก็คือ จากหยินไปหยาง ไม่สมดุล ก็อาจเสมือนเป็นการดึง "น้ำ" (พลังหยิน) ในผลไม้ออกไปจนเหลือแต่พลังงานที่เข้มข้น (หยาง) ในผลไม้นั้น ๆ หรือปริมาณน้ำตาลที่สูงขึ้น ก็เปลี่ยนธาตุไปได้
(เท่าที่เราเข้าใจนะ คิดว่ามันอาจจะมีลึกมากกว่านี้ แต่เราคิดว่าเข้าใจเท่านี้ก็น่าจะเพียงพอ)
เช่น พวกมะม่วงที่สุกมาก ๆ มะละกอสุก หรือกล้วย ที่เดิมทีผลไม้พวกนี้มีฤทธิ์เย็น (ถ้าไม่สุกงอม) แต่พอสุกปั้บ น้ำตาลก็จะพุ่งสูงทันที ฤทธิ์เย็น(หยิน) ก็จะค่อย ๆ หายไปแทนที่ด้วยฤทธิ์ร้อน(หยาง) นั่นเองคร้าบบ
.
ชวนทบทวนผลไม้ฤทธิ์ร้อน-เย็นจากเรื่องที่เล่ากัน
Warming/cooling fruits ในโพสนี้พาเพื่อน ๆ ไปสำรวจมุมมองแพทย์จีน ผ่านบทสนทนาเรื่องผลไม้ของพวกเรา ถ้ากลับมาอ่านอีกครั้งแล้วอยากเลือกหัวข้อ ลองไล่จากคำถามที่สนใจได้เลยนะ
- ทำไมถึงมีคำว่าร้อนกับเย็น? ย้อนอ่านช่วงที่พวกเราเล่าถึงกรอบความคิดหยิน-หยาง และข้อสงสัยที่เป็นจุดเริ่มต้นของโพส
- โพสนี้ยกตัวอย่างผลไม้อะไรบ้าง? เปิดหัวข้อผลไม้ตรงกลางเรื่อง แล้วอ่านคู่กับภาพอินโฟกราฟิกได้เลย
- แล้วระดับความสุกเกี่ยวอย่างไรในมุมที่ผู้เขียนเล่า? อยู่ช่วงท้ายเรื่อง พร้อมข้อไม่แน่ใจของพวกเราที่เขียนกำกับไว้ด้วย
พูดถึงกล้วยในย่อหน้าข้างบนแล้ว ใครอยากรู้จักผลไม้ชนิดเดียวกันอีกมุมทางพฤกษศาสตร์ พวกเรามีเรื่อง ทำไมกล้วยถึงอยู่ในกลุ่มเบอร์รี่แท้ แต่ไม่ใช่กับสตรอว์เบอร์รี่? ให้ชวนสงสัยกันต่อ ลิงก์นี้พาไปอ่านเรื่องการจัดกลุ่มผลไม้ทางพฤกษศาสตร์ ส่วนกรอบร้อน-เย็นที่เล่าในโพสนี้เป็นอีกประเด็นหนึ่งนะ
แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม
- ฟังหมอจีนไขสมดุลหยิน-หยาง กินยังไงให้แข็งแรง!? จ่ากช่องยูทูป Klaoshow
- บทความ Importance of Heating and Cooling Effects of Food โดย Dr. Amrita Sharma (สาขา Ayurveda) จากเว็บ Practo
- บทความ สุขภาพกับ " ผลไม้ " สไตล์แพทย์จีน จากเพจ แพทย์จีน มธ.
- บทความ Warming and cooling characteristics of common foods จากเว็บ pingminghealth
- บทความ ผลไม้ฤทธิ์ร้อน ฤทธิ์เย็นมีอะไรบ้างนะ จากเว็บ kasemradtcm
- บทความ หยิน-หยาง โดย พจ.ลดาวรรณ จากมหาวิทยาลัยมหิดล
