เป็นยังไงกันบ้างเพื่อน ๆ 🥺
ล่าสุดเห็นว่า aftershock ไม่ได้กระทบกับบ้านเรานะ
เราเองก็เป็นหนึ่งในคนที่อยู่บนชั้น 26 แต่เมื่อกี้ก็ไม่ได้รู้สึกอะไรนะ (แต่กว่าความรู้สึกจะฟื้นฟูจากอาการ phantom ของวันที่ 28 ได้ก็ใช้เวลาสักพักเลยเหมือนกัน 😢)
ต่อไปนี้คงต้องใส่ใจออกกำลังกายวันที่เป็น Leg day ซะแล้ว 🤣
งั้นในโพสนี้เราขอพาเพื่อน ๆ ผ่อนคลายกันสักนิด ชงชาสมุนไพร (Tisane herbal infusion) จิบชิว ๆ กันสักแก้ว แล้วทำงานกันต่อดีกว่า !
ถ้าพูดถึงเรื่อง “ชาสมุนไพร ☕” ช่วงนี้เราดื่มอยู่ทุก ๆ หัวค่ำเลยเพราะอยากช่วยให้สมองหยุดดีดบ้าง (ตกเย็นแล้วดีดเหลือเกิน 🤣) แต่หลัง ๆ เริ่มชอบด้วยกลิ่นหอม ๆ ของเค้าซะแล้ว บางชนิดที่เค้าผสมมาให้ก็มีหลากรส ทั้งกลิ่นหอมดอกไม้ ทั้งรสหวานปนเผ็ดนิด ๆ เอ้อ ! หลากหลายดีแห่ะ
ที่สังเกตได้ก็คือส่วนใหญ่จะไม่มีคาเฟอีน… ทีนี้ก็เลยเริ่มสงสัยนิด ๆ อ้าว… ชา/Tea แต่ว่า…ไม่มีคาเฟอีน แปลว่าก็ไม่มีใบชา… คิดได้ก็เลยพลิกข้างกล่องดู ก็เอ้อะ ! จิงแห่ะ มันไม่มีใบชา Camellia sinensis
วันนี้พวกเรา InfoStory ขอพาเพื่อน ๆ ไปรู้จักเรื่องราวของชาสมุนไพรให้มากขึ้นกันอีกนิด
(มีแถมเรื่องราวของชาสมุนไพรของ Ayurvedic Tisanes และชารอยบอส (Rooibos) ซึ่งคิดว่าน่าจะเป็นชื่อที่เราคุ้นเคยกันอยู่)

––––––––––––––––––––––––––––––––––
[ ชาสมุนไพร (Tisane herbal infusion) ที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับใบชา 🤔🫖 ]
Sum Up ! - ก่อนอื่นขอตอบคำถามจากหัวข้อในวันนี้ของเราก่อนเลย
- “ทีซาน” (Tisanes) ถือได้ว่าไม่ใช่ชาแท้ในเชิงพฤกษศาสตร์ เพราะไม่ได้มาจากต้น Camellia sinensis หรือต้นชาแบบชาดำอังกฤษหรือชาเขียวญี่ปุ่น ชาจีน เพราะงั้นมันจึงไม่มีคาเฟอีน หรือบางชนิดก็อาจจะมีน้อยมาก
- คำว่า "Tisane" มาจากภาษากรีก (ptisanē) แปลว่า น้ำข้าวบาเลย์ ชาวยุโรปเริ่มใช้ศัพท์นี้ตั้งแต่ศตวรรษที่ 18 โดยต้มดื่มเป็นยา โดย Tisane หมายถึงน้ำสมุนไพรต้มทุกชนิด นั่นเองคร้าบ
แล้วทำไมถึงเรียกว่า “ชา” ละ ? ถ้ามันไม่ได้มาจากต้นชาหรือไม่มีคาเฟอีน
- เท่าที่เราไปค้นหามา ก็พอสรุปได้ว่า เพราะใช้วิธีการชงแบบเดียวกับชาจริง ๆ (นำมาสกัดในน้ำร้อน) และสะดวกต่อการสื่อสารของคนทั่วไป (ซึ่งก็จริงนะ จะเรียกว่าเครื่องดื่มร้อนสมุนไพร ก็คงจะติดตลาดยากอยู่)
💡ปล. เราจะใส่ช่วง Sum Up ! ที่เป็นการตอบคำถามจากหัวข้อตรง ๆ และสั้นที่สุด สำหรับเพื่อน ๆ ที่อยากอ่านสั้น ๆ นะคร้าบ
จากนี้จะเริ่มยาวละน้าาา ☺️
––––––––––––––––––––––––––––––––––
[ ชวนง่วงไปกับเรื่องราวความเป็นมาของ “ชาสมุนไพร” ]
เอาละ ! ใครพร้อมจะนอนกันแล้วบ้าง ! ไม่ต้องดื่มชารากวาเลอเรียน (Valerion Root) หรือ Bedtime tea เลย มาอ่านที่เราเขียนกันก่อน 🤣 (แหม แซวตัวเองแรง555 แต่เราก็ตั้งใจเขียนมันนะ 🥺)
ชาสมุนไพร หรือที่เรียกว่า "ทีซาน (Tisanes)" ฟังดูอาจเหมือนการประยุกต์ทำชาจากสมุนไพรในยุคสมัยใหม่ แต่เชื่อไหมว่ามนุษย์เราอาจจะรู้จักทีซานก่อนที่จะรู้จัก "ชา (Tea)" แบบที่เราดื่มกันจากต้นชา Camellia sinensis เสียด้วยซ้ำนะ ! 🤭
หากย้อนเวลากลับไปไกลนิดนึง ในช่วงยุคก่อนประวัติศาสตร์ หรือ "Prehistoric" มนุษย์ในยุคนั้นมักจะเคี้ยวพืช ใบไม้ หรือรากไม้บางชนิดเพื่อบรรเทาอาการป่วยไข้ ต่อมาเมื่อมนุษย์เริ่มพัฒนาเทคโนโลยีง่ายๆ อย่างการต้มน้ำหรือใช้ภาชนะดินเผา จึงน่าจะมีการนำสมุนไพรเหล่านี้มาสกัดในน้ำร้อน เพราะช่วยดึงสารสำคัญโดยเฉพาะพวกสรรพคุณทางยาของสมุนไพรออกมาได้ดีขึ้น ซึ่งแม้จะไม่มีหลักฐานโดยตรง แต่จากการพบ "แผ่นดินเหนียว" ที่บันทึกอักษรคูนิฟอร์ม (Cuneiform Tablets) ในอารยธรรมเมโสโปเตเมีย ก็มีการกล่าวถึงการใช้ยาที่สกัดจากพืชมาแล้ว เพียงแต่ไม่ได้เจาะจงว่าต้มในน้ำหรือแช่แบบชัดเจน
🥶 ถ้ายังเก่าแก่โบราณกันไม่พอ เราไปกันต่อที่ดินแดนอียิปต์โบราณ คือสมัยนั้นเค้ามีการพบตำราแพทย์โบราณ "Ebers Papyrus" (เก่าแค่ไหนใช่มะ…มันคือราว ๆ 1550 ปีก่อนคริสตกาล😂) โดยในตำรานั้นมีสูตรยาหลายสูตรที่ระบุชัดเจนว่าต้อง "ผสมน้ำอุ่น" หรือ "ดื่มหลังต้ม" ถือเป็นหลักฐานแรกๆ ที่เข้าข่ายการดื่ม Tisane อย่างชัดเจน 🇪🇬
มาสู่ในยุคที่โบราณ (น้อยกว่าข้างบน) กันต่อออ⚔️🇬🇷
มาที่ฝั่งยุโรปอย่างกรีกและโรมโบราณกันบ้าง พวกเขาก็ใช้สมุนไพร เช่น ดอกคาโมมายล์ ใบเสจ (Sage) และไทม์ (Thyme) ในการชงกับน้ำร้อนเพื่อรักษาโรคและผ่อนคลายอารมณ์ มีหมอชื่อดังอย่าง "Hippocrates" และ "Dioscorides" ที่ได้จดบันทึกการใช้ชาสมุนไพรไว้หลายชนิด ซึ่งทุกวันนี้เราก็ยังใช้สูตรเหล่านั้นเป็นพื้นฐานอยู่เลยนะ
🇮🇳 ด้านเอเชียอย่างอินเดียโบราณ ก็ไม่น้อยหน้า มีระบบการแพทย์อายุรเวท (Ayurveda) ที่เน้นการใช้สมุนไพรต้มในน้ำ เช่น ขิง ขมิ้น และใบโหระพาอินเดีย หรือที่เรียกกันว่า Tulsi เพื่อปรับสมดุลและรักษาโรค
🇨🇳 ส่วนจีนโบราณ แม้จะมีชื่อเสียงด้านชา Camellia sinensis เป็นหลัก แต่ชาวจีนก็ยังมีการใช้สมุนไพรอื่นๆ อย่างขิง อบเชย และสมุนไพรจีน เพื่อรักษาอาการต่างๆ
**อ่านถึงตรงนี้แล้ว เพื่อน ๆ นับคำว่าโบราณได้มากี่คำแล้วนะ ? 🤣😂 ขอแวะแซวตัวเองหน่อย จะได้ไม่ง่วงกัน 5555
.
ชาสมุนไพรนั้นมีการแบ่งประเภทที่หลากหลายมาก อย่างในภาพอินโฟเราหยิบโดยการแบ่งตามส่วนของสมุนไพร แต่โดยทั่วไปแล้วสามารถแบ่งออกได้กว้าง ๆ ประมาณนี้
📌 แบ่งตามส่วนของพืชสมุนไพรที่ใช้ เช่น ดอกไม้ ใบ ผล เปลือก และราก ซึ่งเป็นวิธีที่ค่อนข้างเข้าใจง่าย
📌แบ่งตามวัฒนธรรมหรือระบบการแพทย์ดั้งเดิม เช่น กลุ่มอายุรเวท (Ayurvedic Tisanes), กลุ่มแพทย์แผนจีน (Traditional Chinese Herbal Infusions), กลุ่มสมุนไพรตะวันตก (European Herbalism) และกลุ่มสมุนไพรตะวันออกกลาง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่หลากหลายของมนุษย์
📌แบ่งตามสรรพคุณหรือการใช้งาน เช่น กลุ่มต้านหวัดเสริมภูมิคุ้มกัน กลุ่มช่วยย่อยอาหาร และกลุ่มช่วยการนอนหลับและผ่อนคลาย เช่น คาโมมายล์ ลาเวนเดอร์ และวาเลอเรียน ที่เหมาะกับคนที่ต้องการผ่อนคลายจากการทำงานหนัก
––––––––––––––––––––––––––––––––––
[🌿 Rooibos (รอยบอส) คืออะไร? มาจากส่วนไหน ? ]
"Rooibos" หรือที่หลายคนรู้จักกันในชื่อ "ชาแดงแอฟริกาใต้ (South African Red Tea)" เป็นหนึ่งในเครื่องดื่มสมุนไพรที่ได้รับความนิยมสูงสุดในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แม้จะเรียกกันว่าชา แต่จริงๆ แล้ว Rooibos ไม่ได้เกี่ยวข้องกับต้นชาแท้ (Camellia sinensis) เช่นเดียวกัน !
เอ ว่าแต่…แล้วทำไมถึงเรียกว่าชาแดงแอฟริกาใต้ล่ะ ?
🇿🇦 Rooibos อันที่จริงแล้วเป็นไม้พุ่มขนาดเล็กที่ขึ้นได้ดีเฉพาะในพื้นที่เทือกเขา Cederberg (เซเดอร์เบิร์ก) ประเทศแอฟริกาใต้ โดยเฉพาะในเขตที่เรียกว่า “Fynbos Region” ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ดินมีความเป็นกรดสูง สภาพแวดล้อมค่อนข้างแห้งแล้ง และมีแร่ธาตุเฉพาะตัวสูงสุดๆ แถมอากาศยังร้อนจัดในหน้าร้อน มีฝนตกพรำเบาๆ ในช่วงหน้าหนาว สภาพแวดล้อมแบบนี้แหละที่ Rooibos ชื่นชอบและเจริญเติบโตได้ดีที่สุด
โดยเจ้าต้น Rooibos มีลักษณะเด่นตรงที่ใบเรียวยาวคล้ายเข็ม (needle-shaped leaves) และส่วนที่นำมาทำเป็นเครื่องดื่ม ไม่ใช่แค่ใบเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงกิ่งก้านอ่อนเล็กๆ ด้วยนะ
กระบวนการผลิตเริ่มจากการเก็บเกี่ยวใบและกิ่งอ่อน นำมาบดหยาบๆ ก่อนนำไปตากแดดและปล่อยให้เกิดการหมัก (fermentation) ตามธรรมชาติ เจ้ากระบวนการนี้เองที่เปลี่ยนสีเขียวของใบให้กลายเป็นสีแดงน้ำตาลสวยงาม จนทำให้เรียกกันว่า "ชาแดง (Red Tea)" แม้ว่าจะไม่เกี่ยวข้องกับชาจีนแดงหรือชาดำเลยก็ตาม 🫖
จริงๆ แล้ว Rooibos ถูกค้นพบครั้งแรกโดยชนเผ่าพื้นเมืองที่มีชื่อว่า "Khoisan (โคอีซาน)" กลุ่มชนที่อาศัยอยู่ในบริเวณนี้มายาวนานหลายร้อยปี พวกเขานำใบและกิ่งของ Rooibos มาตากแห้ง บดเบาๆ ให้ช้ำ จากนั้นนำไปหมักและชงกับน้ำร้อน ดื่มกันเพื่อบำรุงสุขภาพมาตั้งแต่โบราณแล้ว (บะบะ…โบราณณณอีกแล้ววว 😂)
ต่อมาเนี่ย นักพฤกษศาสตร์ชาวรัสเซียชื่อ "Benjamin Ginsberg" ก็เห็นศักยภาพของ Rooibos และริเริ่มปลูกเชิงพาณิชย์ในช่วงปี ค.ศ. 1930 หลังจากนั้น Rooibos ก็ค่อยๆ ได้รับความนิยมในแอฟริกาใต้ ก่อนจะดังไกลไปทั่วโลกช่วงทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา
––––––––––––––––––––––––––––––––––
[ "Ayurvedic Tisanes" จิบชาสมุนไพรรักษาสมดุลของร่างกายตามหลักอายุรเวท 🇮🇳🫖 ]
เชื่อว่าเพื่อน ๆ หลายคนน่าจะเคยได้ยินเรื่องราวของ "อายุรเวท (Ayurveda)" กันมาบ้างแล้ว อย่างเช่นช่วงต้นบทความ ชาสมุนไพรที่เราดื่มเองก็เป็นทีซานที่เค้าผลิตตามคอนเซ็ปต์ของอายุรเวท (ของเราดื่ม Yogi Tea แต่อยากจะลองแบรนด์อื่น ๆ ดูบ้างเหมือนกัน ช่วยแนะนำเราได้น้าาา 😉)
"อายุรเวท (Ayurveda) ถือหลักการอายุรเวทที่เป็นภูมิปัญญาโบราณของชาวอินเดียมาใช้ ซึ่งถือเป็นศาสตร์ด้านสุขภาพที่มีประวัติเก่าแก่กว่า 5,000 ปีเลยทีเดียว เท่าที่เราเข้าใจ เจาจะโฟกัสไปที่เรื่องของการปรับสมดุลของร่างกาย จิตใจ และจิตวิญญาณเข้าด้วยกัน โดยมีหลักการสำคัญอยู่ที่การรักษาสมดุลระหว่างธาตุหลักในร่างกายที่เรียกว่า "โดชา (Dosha)" ซึ่งประกอบด้วย 3 ธาตุสำคัญ ได้แก่ Vata (วาตะ) หรือธาตุลม, Pitta (ปิตตะ) หรือธาตุไฟ, Kapha (กผะ) หรือธาตุน้ำ
ทุกคนจะมีธาตุโดชาที่โดดเด่นต่างกันไป การเสียสมดุลของธาตุเหล่านี้นี่เองที่ทำให้ร่างกายเราเจ็บป่วยหรือมีปัญหาสุขภาพต่าง ๆ ขึ้นมา ซึ่ง "Ayurvedic Tisanes" หรือชาสมุนไพรอายุรเวทนี้แหละที่จะมาช่วยคืนสมดุลให้ร่างกายและจิตใจกลับมามั่นคงและแข็งแรงอีกครั้ง
ตัวเด่น ๆ ที่เราดื่มก็จะมี
- Tulsi หรือกะเพรา สมุนไพรตัวเด่นที่ชาวอินเดียขนานนามว่า "ราชินีแห่งสมุนไพร"
เพื่อน ๆ อาจจะสงสัยกันนิด ๆ ว่ากะเพราเนี่ยนะ ! เราอาจจะคุ้นชินกันในมุมของอาหาร แต่สำหรับชาวอินเดียแล้ว ‘กะเพรา’ คือหนึ่งในพืชศักดิ์สิทธิ์ด้วยนะ แต่สำหรับทีซานก็คือ กะเพราให้คุณประโยชน์ในเชิงของยามาตั้งแต่โบราณ
- Ashwagandha หรือ โสมอินเดีย เหมือนเจ้าสมุนไพรอันนี้เราจะเคยเห็นเขาฮิตกันอยู่ช่วงนึงนะ ดื่มก่อนนอน ช่วยลดความเครียดประมาณนี้ ที่ห้องเราก็มีน้องทีซานตัวนี้อยู่ กลิ่นหอมดี รู้สึกชอบกลิ่นอะไรแบบนี้ แต่คลายเครียดได้ไหม… อันนี้เราไม่มั่นใจเท่าไร รู้สึกเฉย ๆ นะ อาจเป็นเพราะว่าปริมาณชาสมุนไพรที่เขาแพคมาด้วย แน่นอนพอมันเป็นสินค้าเนี่ย มันก็อาจจะไม่เทียบเท่ากับสูตรดั้งเดิมที่บริโภคเป็นยาสมุนไพรนะเนอะ (อันนี้เราขอคาดเดาเอาเองนะ🥰)
.
เปิดเทียบชื่อ Tisane herbal infusion ทั้ง 5 กลุ่มในภาพ
ชื่อภาษาอังกฤษบนภาพบางคำยาวอยู่เหมือนกันเนอะ พวกเราเลยแยกชื่อกลุ่มกับตัวอย่างไว้ตรงนี้ให้เปิดเทียบกันง่ายขึ้น ตารางนี้อ่านตามการจัดกลุ่มวัตถุดิบในภาพอินโฟของโพสนี้นะ
| กลุ่มวัตถุดิบในภาพ | ชื่อภาษาอังกฤษบนภาพ | ตัวอย่างที่ชวนเทียบภาพ |
|---|---|---|
| ดอกไม้ | Flower Tea | ดอกคาโมมายล์ (Chamomile), กุหลาบ (Rose), ดอกหอมหมื่นลี้ (Osmanthus), ดอกมะลิ (Jasmine) |
| ใบสมุนไพร | Leaf Tisanes | สะระแหน่ (Peppermint), สะระแหน่ฝรั่ง (Lemon Balm), รอยบอส (Rooibos), ใบหม่อน (Mulberry Leaf) |
| เครื่องเทศและราก | Spice and Root Tisanes | ยี่หร่าฝรั่ง (Fennel), ขิง (Ginger), รากอัชวากันธา (Ashwagandha), ขมิ้น (Turmeric), รากชะเอมเทศ (Licorice Root), รากวาเลอเรียน (Valerian) |
| ผลไม้ | Fruit Tisanes | กระเจี๊ยบแดง (Hibiscus Tea), กุหลาบป่า (Rosehip), เอลเดอร์เบอร์รี่ (Elderberry), พีช (Peach) |
| ธัญพืชคั่ว | Toasted Whole Grain Tisanes | ข้าวบาร์เลย์ (Barley), ลูกเดือย (Job’s tear) |
ถ้าสะดุดกับชื่อรอยบอส ก็ย้อนกลับไปอ่านหัวข้อ Rooibos ได้เลย ส่วน Ayurvedic Tisanes อยู่ในตอนที่พวกเราเล่าเรื่องมุมมองตามวัฒนธรรมอายุรเวท จึงเป็นคนละมุมกับตารางวัตถุดิบตรงนี้ ไม่ได้ใช้ชื่อกลุ่มแทนกันทั้งหมดคร้าบ
#InfoStory #Tisane
#ทีซาน #ชาสมุนไพร
แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม
- บทความ How to Make Tisane: 5 Types of Herbal Tisanes จากเว็บ Masterclass
- บทความ What Is The Difference Between Tea And Tisane? จากเว็บ hummingbirdtearoom
- บทความ Teas vs Tisane จากเว็บ goodlifetea
- บทความ What is Tisane? Common tisane that are often confused as tea จากนิตยสาร indiatimes
- บทความ What Is Tisane? จากเว็บ thespruceeats
- บทความ สมุนไพรใช้ในอายุรเวท จากคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
