อยากรู้เรื่องอะไร?

Search

กายวิภาค “ผลกาแฟ” ฉบับมือใหม่ (Coffee Cherry Anatomy) 🍒☕

เชื่อว่าเพื่อน ๆ หลายคนคงจะเห็นเมล็ดกาแฟแข็ง ๆ สีเข้มที […]

เชื่อว่าเพื่อน ๆ หลายคนคงจะเห็นเมล็ดกาแฟแข็ง ๆ สีเข้มที่คั่วแล้ว ตามร้านกาแฟกันจนชินตา (โดยเฉพาะในเครื่องบด)

แต่ว่าเพื่อน ๆ ที่เป็นมือใหม่หัดดื่มกาแฟทุกท่านทราบไหมว่า… อันที่จริงแล้ว เจ้าเมล็ดกาแฟที่เราคุ้นตากันนี้ มันเป็นเมล็ด (seed) ของผลกาแฟหรือที่เราเรียกกันว่าเชอร์รีกาแฟ (Coffee cherry) ซึ่งเป็นผลของพืชสกุล Coffea และมีลักษณะหน้าตาคล้ายกับผลเชอร์รีเลยคร้าบบ (เพียงแต่มันไม่ใช่เชอร์รีนะ)

.

ผ่าผลกาแฟ (Coffee Cherry) จากเปลือกไปถึงเมล็ด

ถ้าผ่าเจ้าผลเชอร์รีกาแฟออกมา เราถึงจะเจอเมล็ดกาแฟที่มีหน้าคุ้นตา

แต่กว่าจะถึงเจ้าเมล็ดจริง ๆ ได้ ก็จะเริ่มจาก…

ภาพผ่าผลกาแฟ (Coffee Cherry) แสดงเปลือก เนื้อผล เมือก กะลา Silver skin และเมล็ดกาแฟสาร พร้อมเมล็ดก่อนและหลังคั่ว
หมายเหตุภาพ: ผลกาแฟสุกมีสีต่างกันได้ตามพันธุ์ ส่วนเอนโดสเปิร์มเป็นเนื้อเยื่อส่วนใหญ่ของเมล็ดที่ยังมีเอ็มบริโออยู่ภายใน จึงไม่ใช่ชื่อแทนเมล็ดทั้งเมล็ด กาแฟสารคือเมล็ดก่อนคั่วนะคร้าบ

1. Outer skin ชั้นนอกสุดของผลกาแฟ หลายพันธุ์มีสีแดงเมื่อสุก แต่บางพันธุ์สุกแล้วเป็นสีเหลืองหรือม่วงได้ จึงไม่ได้มีสีแดงเหมือนกันทั้งหมดนะคร้าบ 🍒

2. ภายใต้เปลือก เราก็จะเจอกับ Pulp ซึ่งเป็นเนื้อผล และ Mucilage ซึ่งเป็นเมือกที่อยู่ถัดเข้าไปติดกับกะลา สองส่วนนี้มีน้ำและน้ำตาลอยู่ด้วย จึงมีรสออกหวาน (แต่เราไม่เคยชิมนะคร้าบ ฮ่า ๆ เค้าบอกกันมา) 💧

การแปรรูป: Washed, Honey และ Natural

เท่าที่ไปอ่านมา เข้าใจว่าปกติก่อนที่เราจะนำเมล็ดกาแฟไปคั่วเนี่ย เค้าจะต้องนำเปลือกและชั้นเนื้อเยื่อและเมือกของผลเชอร์รีกาแฟตรงนี้ ไปแปรรูปหรือล้างออกก่อน เช่น

- ขั้นตอน Washed Process (แบบเปียก 💧) อาจคัดแยกในน้ำเพื่อแยกผลที่มีความหนาแน่นต่ำออกก่อน แต่การจมน้ำไม่ได้ยืนยันว่าผลสุกนะ จากนั้นก็จะสีเปลือกและเนื้อออก นำเมือกออกด้วยการหมักแล้วล้าง หรือใช้วิธีกล ก่อนทำให้แห้ง

- วิธีแบบ Honey Process (แบบกึ่งแห้ง 🌦) เค้าจะสีเปลือกและเนื้อผลออก แต่เหลือเมือกติดกับกะลาไว้ จะเหลือมากหรือน้อยก็ขึ้นอยู่กับวิธีที่ผู้แปรรูปเลือก

หลังจากนั้นค่อยนำไปทำให้แห้งทั้งที่ยังมีเมือกติดอยู่ กรรมวิธีที่เหลือเมือกไว้นี้มีส่วนต่อการพัฒนารสชาติ แต่ผลที่ได้ก็ยังขึ้นอยู่กับวิธีควบคุมการแปรรูปด้วยนะคร้าบ

- วิธีแบบ Dry Process, Natural Process (แบบตากแห้ง 🌞) เค้าจะนำผลกาแฟที่สุกมาทำให้แห้งทั้งผล แล้วจึงสีกะเทาะเปลือกและเนื้อแห้งออก ระยะเวลาขึ้นอยู่กับสภาพและวิธีทำให้แห้ง ไม่ใช่จำนวนวันตายตัวหรือรอให้เปลือกหลุดเองนะคร้าบ

เพราะฉะนั้นแล้ว ต่อให้เนื้อเยื่อและเมือกที่อยู่ชั้นนอกของเมล็ดกาแฟจะต้องถูกนำออกไปและดูเหมือนจะไม่เกี่ยวอะไรกับตัวเมล็ดกาแฟด้านใน แต่บางกรณีเค้าก็อาจจะนำเนื้อเยื่อและเมือกส่วนนี้ไปใช้ในกระบวนการหมักเพื่อเพิ่มลูกเล่นทางรสชาติให้กับกาแฟได้เหมือนกัน ตามวิธีด้านบนเลย 🤩 (ไม่ได้แค่ลอก ๆ มันทิ้งไปนะคร้าบ)

.

กะลา เยื่อหุ้ม และเมล็ดกาแฟด้านใน

เข้ามาที่ชั้นในกันต่อ หลังจากชั้นเนื้อเยื่อและเมือกแห้งหรือถูกขัดออกไปแล้ว เราก็จะเจอกับ…

3. Parchment หรือชั้นของกะลากาแฟ

4. ภายใต้กะลากาแฟ เราก็จะเจอกับเนื้อเยื่ออีก 1 ชั้น (ที่บางมาก) หรือ Silver skin

เรานึกถึงเวลาแกะถั่วลิสงละมันจะมีเปลือกแข็งเปลือกบาง ไม่แน่ใจว่าเทียบถูกไหมในทางวิทยาศาสตร์นะคร้าบ แต่ว่าน่าจะพอทำให้เพื่อน ๆ คุ้นความรู้สึกกันได้บ้างเล็กน้อย

ซึ่งเจ้า Parchment และ Silver skin เนี่ย หน้าที่ของเค้าคือ ปกป้องเมล็ดกาแฟหรือ Green Coffee bean ที่อยู่ข้างในนั่นเองคร้าบ

5. เจ้าตัวเมล็ดกาแฟสีเขียวที่อยู่ด้านในนี่ละ คือ พระเอกเมล็ดกาแฟที่เค้าจะนำไปคั่วต่อ เรียกว่า Green bean หรือ กาแฟสาร ส่วนเอนโดสเปิร์มคือเนื้อเยื่อสะสมอาหารที่เป็นส่วนใหญ่ของเมล็ด ซึ่งยังมีเอ็มบริโอขนาดเล็กอยู่ภายในด้วยนะคร้าบ

(แต่สีเค้าจะไม่ได้เขียวปี๊นะคร้าบ) 😅☺️✋

กว่าเค้าจะออกมาเป็นกาแฟถ้วยนึงให้เราดื่มได้เนี่ย ก็ผ่านอะไรมาเยอะเหมือนกันเนอะ

หลาย ๆ ร้านที่เลือกใช้เมล็ดกาแฟแบบพิเศษต่าง ๆ เนี่ย นอกจากฝีมือของพี่ ๆ บาริสต้าแล้ว กระบวนการคัดเลือกกาแฟ แปรรูป หรือ สภาพแวดล้อมของแหล่งปลูก ก็เป็นปัจจัยสำคัญในการรีดเค้นรสสัมผัสที่โดดเด่นของกาแฟมาได้

หวังว่าเพื่อน ๆ มือใหม่หัดดื่มกาแฟแบบพวกเราจะได้ดื่มกาแฟสนุกกันมากขึ้นนะคร้าบ 🥰☕

ชวนอ่านต่อ: Arabica vs Robusta ต่างกันยังไง? ฉบับมือใหม่หัดชิมกาแฟ

#ผลกาแฟ #กาแฟ #เมล็ดกาแฟ #เชอร์รี่กาแฟ

#InfoStory

แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม

Kew Science: Coffea arabica และลักษณะผลกาแฟ

TechnoServe: ส่วนประกอบผลกาแฟและหลักการแปรรูป

FAO: ขั้นตอนเก็บเกี่ยว ทำให้แห้ง และสีกะเทาะกาแฟ

Cenicafé: เอนโดสเปิร์มและเอ็มบริโอภายในเมล็ดกาแฟ

หนังสือ The Little Coffee Know-It-All เขียนโดย Shawn Steiman

https://beanshere.com/posts/coffee-cherry-physiology-3/

https://www.hillkoff.shop/content/25785

https://www.bluekoff.com/Article.aspx?m=view&id=32

https://coffeepressthailand.com/2020/08/21/coffeeprocessing/